A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Olie komt en olie gaat, ook in Rusland

Gazprom-011020

Het einde van de fossiele brandstof komt eraan, vroeg of laat ook in Rusland, een van de grootste olie-exporteurs ter wereld. Dit doet me denken aan de sprankelende speelilm Siberiade (1979), de verbeelding van het begin. De eerste omvangrijke Russische olievondst speelde zich af in Siberië in de jaren '60, midden in de Sovjettijd. Geld was er in overvloed, vertelde de Moskouse filmregisseur Andrej Kontsjalovski in een interview. Maar de Sovjet-ideologie stelde wel haar eisen. Zo moest het natuurlijk over de arbeidersklasse gaan - in dit geval de oliewerkers - en over de Siberische industrialisering die deze olievondst mogelijk maakte. 'Steden van licht' zouden er verschijnen, zo hield de film ons voor. De grootstedelijke Kontsjalovski voegde daar op eigen initiatief nog allerlei stereotypen over Siberiërs aan toe. Hoe zag de ontdekking van Siberische olie er volgens Kontsjalovski uit en in hoeverre lagen film en werkelijkheid uit elkaar? 

 

In het fictieve dorp Jelan - in werkelijkheid Megion - kwamen de oliewerkers uiteraard uit de armste klasse. Volgens Kontsjalovski hadden ze een eigen dialect en waren naïever, goeïger en hiërarchischer ingesteld dan de mensen in West-Rusland. De bekende mythe van de 'nobele wilde', nu toegepast op Siberiërs. Ondertussen was menige figurant in het echt gevangene of banneling die gratis en onbeperkt kon worden ingehuurd. Vóór de olievondst hadden de dorpelingen het over hun 'vervloekte land...aan het einde van de wereld', hoofdzakelijk bestaand uit moeras. Niet voor niks bleek zelfs de Tweede Wereldoorlog grotendeels aan hen voorbij te zijn gegaan. Volgens Siberiade werd de eerste olie min of meer bij toeval gevonden. Een van de protagonisten - branieachtig gespeeld door de bekende acteur Nikita Mikhalkov - droomde van de modernisering van zijn dorp en wist zijn baas te overtuigen dat er in de Duivelse Manen olie zat, een Tarkovski-achtig moeraslandschap vlakbij, een gebied dat de bijgelovige dorpelingen angst inboezemde. Als kind had hij er immers een brandende sigaret ingegooid en het moeras stond meteen in vuur en vlam. Er kwamen geologen en boormachines en aan het einde van de film haalden de dorpelingen de olie juichend binnen.

 

De installaties blinken nog steeds in het Siberische landschap. Een NRC-journalist heeft het in 2008 over 'een enkel verdwaald stadje' temidden van 'opslagtanks, raffinaderijen, transportpijpleidingen en vlammende affakkelpijpen'. Wie in dat verdwaalde stadje wonen en wat zij ervan vinden, daarvoor interesseert zich niemand. Één ding is zeker: Siberische dorpen hebben in die meer dan een halve eeuw van alle olieopbrengsten nauwelijks iets meegekregen. Of het moet de immense milieuvervuiling zijn die boorputten en lekkende olieleidingen veroorzaken. Een Nederlandse Shellopzichter zei over een nieuw olieveld, waarvoor Shell samenwerkt met het Russische staatsolie- en gasbedrijf Gazprom: "In West-Europa word je beperkt door regelzucht. Hier is dat anders...de regels zijn hier veel meer in evenwicht." Maar het Grote Olietijdperk is voorbij, vinden zelfs de grootste oliebedrijven, waaronder Shell. Mede door corona is de olievraag over zijn hoogtepunt heen en vanwege de klimaatcrisis keert dit ook niet meer terug. Andere oliemaatschappijen zetten nu de eerste stap richting vergroenen, maar Rusland vertrekt tot nu toe geen spier. Ondertussen wonen de rijke oliebaronnen niet in Siberië, maar in Moskou, Sint-Petersburg of in het buitenland. Hoe erg zouden de dorpelingen het eigenlijk vinden als al die olie gewoon weer uit hun leven verdwijnt?

 

Verwante blogs: 

De Rus en zijn natuur (juli 2020)

Russische nomaden verliezen Noordpool aan olie én klimaat (maart 2019)

Kan Siberië zich ook afscheiden? (dec. 2017)

Wie was Ruslands echte 'nobele wilde'? (dec. 2016)

Youtubefilmpje: Engelstalige trailer van Siberiade (1979). 'A small village of Yelan is hidden in the backwoods of Siberia... Many years will have to pass before a new generation ...would build a new life on the rich, fertile land of Siberia.'

(2,21 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/