A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij de blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

"Als het vaderland het eist gaan we op een egel zitten." Als een echte antropoloog verdiept onderzoeksjournalist Svetlana Alexijevitsj zich in de Russische collectieve geestesgesteldheid door de mensen er te interviewen. Een vrouw vertelt haar: "We zijn echte oorlogsmensen. Als we er al niet op wachtten, dan maakten we ons klaar voor de oorlog." Clichés ter verklaring zijn er in overvloed: het ligt aan hun slavenmentaliteit, aan hun opofferingsgezindheid, aan hun fatalisme. Psychologiseren is gemakkelijk, hun mentaliteit echt begrijpen een stuk ingewikkelder. Inzicht in de historisch constante staatsagressie en het ermee  samenhangende gevoel van sociale onveiligheid helpt.

 

Rusland is van oudsher een militaire boerensamenleving, met gewelddadige oorlogen in het buitenland en hardhandige onderdrukking van opstanden in het binnenland. Elke Rus wist zich het persoonlijk bezit van de tsaar en de boerenlijfeigene ook nog eens van de landheer. Ongebreideld geweld door tsaar en landheer en structurele ontkenning van de waarde van een mensenleven waren de norm. Geweld lokt geweld uit. Niet voor niets vermoordden Russische onderdanen vijf tsaren, de Bolsjewistische moord op Nicolaas II was de laatste. En de Bolsjewieken vermoordden met meedogenloos geweld de Russische elite. In de jaren daarna overleden naar schatting twintig miljoen mensen door burgeroorlog, repressie en hongersnood. In 1944 zou 95% van de soldaten uit het begin van de Tweede Wereldoorlog niet meer in leven zijn. In totaal stierven in deze oorlog nog eens zo’n 25 miljoen Russen. Na de oorlog bleven de dorpen zonder mannen achter. Alexijevitsj verhaalt hoe die enkele verminkte man die wel terugkeerde met open armen werd ontvangen.

 

Ook nu bepalen intimidatie en onberedeneerde angst het dagelijks leven: de 'KGB-mentaliteit' van overheidsdienaren is berucht. Soldatenmoeders, in de jaren negentig de 'helden van de samenleving', verwerden vanwege getormenteerd Oekraïne tot ‘spionnen van het Westen’ en zagen zich opeens aan de schandpaal genageld. Met enige regelmaat vinden terroristische aanslagen plaats: in 2002 bij een theatervoorstelling in Moskou, in 2004 in een school in Beslan, in 2010 en 2016 in de metro's van Moskou en Sint Petersburg. In de keiharde geldeconomie van de huidige vrije markt ervaart men ook veel minder gemeenschapsgevoel. In de Sovjettijd voelden de mensen zich er kennelijk meer met elkaar verbonden. Men deelde vaak hetzelfde communistische ideaal en uit bittere noodzaak moest men met elkaar wel goederen en diensten uitruilen. Het sterftecijfer in Rusland ligt weer ongekend hoog. De naar Amerika geëmigreerde Russische journalist Masja Gessen constateert bij haar terugkeer verbijsterd dat haar vrienden nauwelijks geschokt zijn wanneer mensen uit hun directe omgeving plotseling om onduidelijke redenen sterven. 

 

Volgens de Amerikaanse antropoloog Michelle Parsons lijden steeds meer Russen aan een gevoel van nutteloosheid en aan gebrek aan hoop. "Ne nuzhnaja",  "Ik ben nergens meer voor nodig." Vooral door ziektes en ongevallen ligt het sterftecijfer veel hoger dan in andere landen. Bij de meeste Russen vormt lijden zo'n vanzelfsprekend onderdeel van hun leven, dat ze nergens meer van opkijken. Een journalist die wil weten hoe de - door  Europese sancties en oliecrisis - ongekend snel stijgende prijzen worden ervaren, ziet vooral veel schouderophalen. Zoals mijn Russische vrienden altijd zeggen: "Wat doe je er aan? Dit is Rusland."

 

YouTube filmpje over en met Svetlana Alexijevitsj 'The Soviet person remains', Nobel Prize winner Svetlana Alexievich - BBC Newsnight 

(7,16 min)

 

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.