A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Dagelijkse manipulatie in Rusland

Osipov-Maxim-2019-110421 Engelse versie met voorwoord van Svetlana Alexijevitsj

Voor het eerst in mijn leven voelde ik me danig gemanipuleerd en wel door een collega met een aan mij gelijke wetenschappelijke status. Het gebeurde eind jaren '90 met de charmante, onderhoudende en complimenteuze Russische sociale wetenschapper Loedmila. We waren gevraagd samen een nieuwe cursus sociaalwetenschappelijke onderzoeksmethoden voor Russische docenten op te zetten en deze ook samen te doceren. We zagen elkaar regelmatig, in Tomsk, Moskou, Utrecht en Amsterdam en logeerden bij elkaar. Aanvankelijk ging het plezierig en constructief, al waren er wat strubbelingen die ik weet aan cultuurverschillen. De grens tussen invloed uitoefenen en manipuleren is erg dun en alleen de uitersten zijn goed herkenbaar. De druppel die de emmer deed overlopen was een kennelijk geplande actie van haar, waarvan de brutaliteit me nog steeds versteld doet staan. Mijn ogen gingen pas open toen het te laat was. Op een studiedag presenteerde ze zonder overleg en met een stalen gezicht niet haar eigen onderwerp maar dat van mij, zodat ik het nakijken had. De samenwerking beëindigde ik abrupt en met spijt, maar haar manipulatief gedrag loonde wel: Loedmila kreeg veel voor elkaar en binnen haar vakgebied werd ze steeds machtiger. 

 

Manipulatie kan gemakkelijk overgaan in corruptie en fraude. De Russische schrijver Maxim Osipov (1963) schrijft intrigerende actuele verhalen, onder meer over dit soort manipulatie. In het verhaal 'Steen, papier, schaar' uit zijn verhalenbundel De wereld is niet stuk te krijgen (2021) riekt manipulatie vooral naar corruptie. Het speelt in een provinciestad waar in feite één persoon de dienst uitmaakt, Ksenia Nikolajevna Knysj, voorzitster van de gemeenteraad. De formeel belangrijkere personen, burgemeester en rechter, windt ze met gemak om haar vinger. Ksenia Nikolajevna weet bijna intuïtief hoe ze haar zin kan krijgen en vooral de driestheid van haar methoden stuit ons tegen de borst. Een bangelijke onderwijsdirectrice stelt haar ongevraagd op de hoogte van de verhalen die zij op de schoolcomputer van de eigenzinnige docent Russische taal en literatuur heeft aangetroffen. Ksenia Nikolajevna is diens buurvrouw en wil hem uit zijn huis zetten om op die plek een kapel te laten bouwen. Ze handelt indirect, hij weet tot het einde toe van niets en dat verhoogt de spanning. Tegenover mensen die er toe doen roddelt ze dat hij leerlingen te wereldwijs zou maken en daardoor moreel bederven. Osipov beschrijft Ksenia Nikolajevna's persoonlijkheid gelaagd en daardoor is ze niet alleen maar slecht. Maar ontsnappen aan haar manipulaties maakt dit alleen maar moeilijker, zo weet ik uit ervaring.

 

De Russische politiek geeft op dit gebied een slecht voorbeeld en dat is sinds de annexatie van de Krim alleen maar erger geworden. Zie het filmpje hieronder met een praktijkvoorbeeld uit 2016 van gemanipuleerde lokale verkiezingen. Het vertrouwen in de politiek en in elkaar is laag. Osipov schrijft over het provinciestadje: "Ze weten hier alles over iedereen, vooral de slechte dingen." Democratie en rechtsstaat functioneren niet of nauwelijks en manipulatie, met in het verlengde corruptie en fraude, vind je op elk denkbaar niveau. Je kunnen beschermen tegen een manipulator hangt af van je persoonlijke macht en sociale netwerk. Want manipulators zoeken mensen uit met weinig macht en een zwak netwerk, zoals de docent. Of een westerse eenling in Rusland zoals ik. Daarom trekt de manipulator altijd aan het langste eind. Maar in dit verhaal suggereert Osipov ook iets anders en dat maakt het allemaal nog boeiender. De docent schildert hij af als een materieel en sociaalpsychologisch onthecht persoon en juist daardoor komt hij toch als een soort overwinnaar uit de bus. 

 

Verwante blogs:

'Blat': Doe jij wat voor mij dan doe ik wat voor jou! (feb. 2017)

Youtubefilmpje over lokale stemfraude in 2016: Russia 'voting fraud' caught on camera - BBC News (2016)

(2,37 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/