A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Ruslands geheime dienst doet geheim sociologisch onderzoek

Ruslands-geheime-sociologie-190720

Hoe weten we eigenlijk dat Ruslands geheime dienst in het geheim sociologisch onderzoek doet? En wat weten we er precies van? De uitkomsten lekken soms uit naar de pers, of oud-werknemers, concurrenten of 'personen dichtbij het Kremlin' doen een boekje open. Uiteraard anoniem en in algemene bewoordingen, zodat niets te herleiden is naar henzelf. De Russische nieuwssite Meduza, voor haar onafhankelijkheid gestationeerd in Letland, wist kennelijk genoeg respondenten op te sporen om een en ander te achterhalen. Temeer van belang daar elke westerse journalist meteen zal toegeven dat inzicht in de Russische publieke opinie uiterst moeilijk is. Russen baseren hun mening over het Russische volk voor een groot deel op politieke propaganda, en betrouwbare kennis is nauwelijks voorhanden. Voor hen is de politieke propaganda veelal de sociale werkelijkheid. De niet-geheime Russische opiniepeilingen worden gedaan door staatsbureaus zoals het VTsIOM of door onafhankelijke bureaus. Maar noch een staats- noch een onafhankelijk bureau is hier een garantie voor interessante en betrouwbare onderzoeksresultaten. Als je mensen rechtstreeks iets vraagt is de kans groot dat je of een politiek correct, of een oneerlijk of een overdreven antwoord krijgt. Het wetenschappelijk betrouwbare Levada Centrum heeft bovendien het brandmerk van 'buitenlandse agent'. Met zo'n brandmerk loert een totaalverbod altijd om de hoek en daarom strijkt ze de overheid zo weinig mogelijk tegen de haren in.

 

Toch wil die overheid zo gedetailleerd mogelijk weten wat haar bevolking denkt, alleen mag de bevolking zelf de uitkomsten niet weten. Er kan immers zomaar een groep dissidenten opstaan die de zittende autoritaire macht van de troon wil stoten. De afdeling FSO van de Russische veiligheidsdienst FSB doet daarom uitgebreid sociologisch onderzoek naar de opvattingen over de president, naar de politieke betrouwbaarheid van regionale en lokale politici en naar protestsentimenten. Omdat FSO geen reden heeft de zaken fraaier voor te stellen dan ze zijn, stelt de overheid veel vertrouwen in haar. Maar Meduza plaatst hier op basis van haar bronnen toch kanttekeningen bij. De uitkomsten van FSO-onderzoek zouden negatiever zijn dan die van niet-geheime onderzoeksbureaus. Dat is niet zo gek als je bedenkt dat veiligheidsdiensten over het algemeen wantrouwend staan tegenover burgers en bovendien vooral onderzoek doen naar potentiële bedreigingen en negatieve trends. De FSO heeft daarnaast redenen de uitkomsten ook opzettelijk te manipuleren, omdat ze kennelijk continu met het hoofdbureau van de FSB moet concurreren om de aandacht van de president.  

 

Masja Gessen beschrijft in haar The Future is History: How totalitarianism reclaimed Russia (2017) hoe in een functionerende democratie de kloof tussen politieke ideologie en werkelijkheid publiekelijk wordt benoemd. Alleen al dit veroorzaakt sociale verandering. Weliswaar heft het de kloof niet op, maar maakt samenlevingen wel iets democratischer en daarmee iets minder ongelijk. Een autoritaire ideologie staat zulke correcties niet toe. Volgens zo'n ideologie bestaat er immers geen kloof met de werkelijkheid, want de werkelijkheid zit al volledig in de ideologie verdisconteerd. Lenin kon de sociologie dan ook met een gerust hart tot scheldwoord verklaren.

 

Verwante blogs:

Waarheid en leugen in Rusland (mei 2017)

Podcast (Meduza 24 juli 2020, 24 min.): ‘To learn more about this kind of polling and the state of sociological research generally in Russia, “The Naked Pravda” turned to two sociologists who work on Russia: (4:41): Denis Volkov, the deputy director at the Levada Center, explains how Russia’s elites interpret and utilize polling. (7:34): Маrgarita Zavadskaya, a researcher at the University of Helsinki and the European University in St. Petersburg, discusses problems with big data and selling state officials on sociology.’

Youtubefilmpje: Officieel doet de FSO iets geheel anders: zie 'Federal Protective Service': 'The Federal Protective Service of the Russian Federation... is a federal government agency concerned with the tasks related to the protection of several, mandated by the relevant law, high-ranking state officials, including the President of Russia, as well as certain federal properties...(2016, GVG, Wikipedia Commons)

(5,37 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/