A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Hoe kunnen we de magie van het Altajgebergte begrijpen?

Lapjes-in-bomen-boven-water-in-Altaj-270920

Westerlingen op zoek naar spiritualiteit trekken graag naar het Siberische Altajgebergte, zo genoemd naar de inheemse bevolking de Altaj. Iemand schreef op internet: "De energie is er zo magisch: geen zendmasten, geen lichtvervuiling, alleen pure en ruige natuur." Maar wat bedoelt de schrijver met ‘magische energie’? Tot mijn genoegen reisde ik enkele jaren geleden met Russische vrienden door dit ontzagwekkende natuurgebied, dat niet voor niets een plaats veroverde op de werelderfgoedlijst van Unesco. Bovendien maakte ik persoonlijk kennis met vermoedelijk hét symbool van de 'magische energie', de sjamaan. Behalve aan zijn opzichtige kleding herken je hem vooral aan zijn langdurige tromgeroffel terwijl hij in trance raakt. Omdat hij naar eigen zeggen in direct contact staat met bovennatuurlijke geesten kan een sjamaan jouw problemen helpen oplossen. Maar niet alleen sjamanen zoeken contact met geesten. Op speciale plekken in het bos zag ik voedsel- en drankofferandes klaarstaan. Felgekleurde lapjes stof hingen als smeekbedes of eerbetoon in een boom, aan het eind van een pas of bij de bronnen langs de weg. In de rivierbeddingen glinsterden muntjes en tussen de stenen bleven briefjes van honderd roebel steken. Mijn etnisch-Russische vrienden bonden ook lapjes vast en gooiden geld in het water. Maar waarom vind je deze magische praktijken juist hier en wat betekent het voor de mensen die er wonen?

 

De semiautonome republiek Altaj hoort al zo'n 300 jaar bij Rusland en ligt behoorlijk geïsoleerd vanwege de bergketens die het gebied rigoureus scheiden van de Siberische taiga en de Mongoolse plateaus. Rusland, Mongolië, Afghanistan en China raken hier elkaar. Van oorsprong wordt het bewoond door nomadische Altajmensen, een Turks volk met een oriëntaalse cultuur. Midden 19de eeuw lokten de tsaren er echter etnisch-Russen massaal naartoe om het gebied te helpen koloniseren. De mannen trouwden vervolgens met Altajvrouwen en namen hun rituelen en ceremonies deels over. Zeker na het gereedkomen van de Trans-Siberische spoorlijn rond 1900 vertienvoudigde het aantal etnisch-Russen hier. In dezelfde tijd zocht de Russische avant-garde in Sint-Petersburg en Moskou nieuwe inspiratie bij vooral inheemse religies zoals die van de Altaj. Aan het eind van de 19de eeuw vonden Russische antropologen onder etnisch-Russen overal sjamanistische praktijken. Blijkbaar sloeg de religieuze Altajcultuur aan.

 

Het Altajgebied telt nu onder zijn grofweg tweehonderdduizend inwoners veel meer etnisch-Russen dan inheemse Altaj. Terwijl hun etnische gemeenschap met de dag kleiner wordt, rijden er nog steeds Altajherders op hun gedrongen paarden langs de oevers van de bulderende Katoenrivier. Nog steeds kom je er inheemse volksgenezers en kruidendokters tegen en hun keelzangen zijn inmiddels wereldberoemd. In Siberië maar eigenlijk in heel Rusland kun je nu culturele invloeden zien van inheemse minderheden, zoals van de Altajgemeenschap. Op een van onze reizen legt mijn etnisch-Russische vriend Oleg een plakje worst op een boomstam en vult het glaasje dat er al stond met wodka. Mijn vragende blik wuift hij meteen weg. Ook andere etnisch-Russische vrienden tonen zich hierover tegenover mij soms ongemakkelijk. Orlando Figes schrijft in zijn Natasha's Dance: A Cultural history of Russia (2002): 'Het nationale verhaal dat Russen graag over zichzelf vertellen is dat van de strijd van landbouwers uit de noordelijke wouden tegen ruiters van de Aziatische steppe... Voor hun Europese zelfbeeld is deze nationale mythe zó belangrijk, dat alleen al de suggestie van Aziatische beïnvloeding van hun cultuur aanvoelt als verraad.' Het gebied kent echter zoveel zichtbare Aziatische rituelen en symbolen, dat dit kennelijk niet alleen indruk maakt op spiritueel ingestelde westerlingen, maar eveneens op een vrij nuchtere antropoloog als ik. Ook daarom durf ik niet te vragen waarom een intelligent iemand een glaasje inschenkt voor een geest. En jammer van de wodka, toch?

 

Verwante blogs:

Hoe oriëntaals willen Russen eigenlijk zijn? (mrt. 2017)

Stadsjager in de taiga (juni 2017)

Youtubefilmpje: 'Worshipping nature with the Altai - BBC News (2016)

(3,21 min.) 

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/