A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Zwarte Amerikanen voelden zich in Sovjet-Rusland eindelijk gelijk

Zwarte-Amerikanen-in-sovjet-Rusland-09031_20180311-111029_1

Honderden zwarte Amerikanen reisden in de eerste decennia na de Russische Revolutie naar Sovjet-Rusland. Er zaten radicale communisten bij maar ook avonturiers. Allemaal hadden ze gehoord dat er gegarandeerd werk was én vooral, dat sociale klasse er belangrijker was dan huidskleur. Bovendien hadden Russen zwarte mensen nog nooit tot slaaf gemaakt; dat lot trof alleen de eigen boerenbevolking, in de vorm van lijfeigenschap. Sommigen zagen zelfs verwantschap tussen hun eigen spirituals en de Russische volksliedjes. Hun sociale impact was relatief groot, maar slechts zo'n vijftig afstammelingen wonen er nog steeds. Sana Krasikov beschrijft in haar semi-fictieve De Terugkeer van Florence (2018) hoe blanke Amerikanen in de jaren dertig geschokt reageerden toen in een Moskouse bar een zwarte Amerikaan met een blonde Russische vrouw een show opvoerde. Krasikov: "In de meeste delen van Amerika zou tegen deze paarvorming bezwaar bestaan, zo niet op legale dan toch op morele gronden."

==============================

 Maar in 1928 nam Stalin het roer van Lenin over en toen was het snel afgelopen met de ideologische bescherming

==============================

 De tsaren voerden eerder een beleid van russificering, waarbij kleinere etnische groepen de Russische taal, met de bijbehorende religie en cultuur, dwingend kregen opgelegd. Voor Lenin bestond het volk echter op de eerste plaats uit proletariaat, zoals gedefinieerd door Marx, en dit betekende inclusief de circa 150 etnische minderheden. Hun claims op maatschappelijke gelijkheid, politieke autonomie en culturele vrijheid achtte Lenin vanzelfsprekend. Na de Russische Revolutie van 1917 moest iedereen aan elkaar gelijk worden en in het kader van de nagestreefde internationalisering ('Proletariërs aller landen verenigt U!') kregen ook buitenlandse etnische minderheden dezelfde rechten. De Slavische bevolking reageerde voornamelijk welwillend en de gelijkheidsideologie van het socialisme bood naar het gevoel van de zwarte Amerikanen voldoende bescherming.

 

Maar in 1928 nam Stalin het roer van Lenin over en toen was het snel afgelopen met de ideologische bescherming. Stalin stelde het Russische nationalisme steeds nadrukkelijker boven het socialisme en legde de vrijheid voor etnische minderheden aan banden. Zijn argument: zelfs na tien jaar socialisme viel er op het platteland nog nauwelijks iets van te merken. Joseph Roth bevestigde dit in 1920 in Spoken in Moskou (2018) met de woorden: "Ik heb met verschillende kozakken gesproken die nog nooit van Lenin hadden gehoord." Etnische leiders stuurde Stalin naar de Goelag en etnische groepen werden gedeporteerd. Iedere buitenlander werd persona non grata en de zwarte Amerikanen - etnische minderheid én westerling - leden hier dubbel onder. In deze nationalistische sfeer begon ook de bevolking de zwarte Amerikanen te discrimineren. In de jaren '60 veranderde dat weer, toen het inmiddels nieuwe regime eveneens uit ideologische motieven zwarte Afrikaanse studenten uit ex-westerse koloniën uitnodigde om aan hun universiteiten te komen studeren. Stalins dochter Svetlana Alliloejeva verhaalde in Twintig brieven aan een vriend (1967) hoe het Rode Plein in die jaren 'vol stond met mensen van alle huidskleuren'. Maar ook deze tolerantie duurde niet lang. Steeds meer Russen gingen zich ergeren aan de Afrikanen omdat ze zouden worden voorgetrokken. Al met al kun je stellen dat zwarte mensen zich in Sovjet-Rusland maar heel eventjes echt gelijk moeten hebben gevoeld.

 

Zie Amerikaanse migranten kwijnden weg in Sovjet-Rusland en www.Rusland-colleges.nl voor meer info.

Youtubefilmpje met trailer van de documentaire Black Russians: The red experience (2012) 'Work-in-progress documentaire rondom zwarte Amerikaanse professionals die, op zoek naar een ideaal, Stalins Rusland als het beloofde land zagen en hun thuisland verlieten voor de Sovjet-Unie. Deze nauwelijks bekende episode in de Amerikaanse geschiedenis doet denken aan de woorden van Martin Luther King "I have a dream..."'

(10:32 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.