A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Zwarte Amerikanen voelden zich in Sovjet-Rusland eindelijk gelijk

Zwarte-Amerikanen-in-sovjet-Rusland-09031_20180311-111029_1

Honderden zwarte Amerikanen reisden in de eerste decennia na de Russische Revolutie naar Sovjet-Rusland. Er zaten radicale communisten bij maar ook avonturiers. Allemaal hadden ze gehoord dat er gegarandeerd werk was en voorál, dat sociale klasse belangrijker was dan huidskleur. Bovendien hadden Russen zwarte mensen nog nooit tot slaaf gemaakt; dat lot trof alleen de eigen boerenbevolking, onder de noemer lijfeigenschap. Sommigen zagen zelfs verwantschap tussen hun eigen spirituals en Russische volksliedjes. Hun sociale impact was relatief groot, maar slechts zo'n vijftig afstammelingen wonen er nog steeds. Sana Krasikov beschrijft in haar semi-fictieve De Terugkeer van Florence (2018) hoe blanke Amerikanen in de jaren dertig geschokt reageerden toen in een Moskouse bar een zwarte Amerikaan met een blonde Russische vrouw een show opvoerde. Krasikov: "In de meeste delen van Amerika zou tegen deze paarvorming bezwaar bestaan, zo niet op legale dan toch op morele gronden."

==============================

Maar in 1928 nam Stalin het roer van Lenin over en toen was het afgelopen met de ideologische bescherming

==============================

Deze Sovet-tolerantie is gemakkelijk verklaarbaar. Eerder voerden de tsaren een beleid van russificering, waarbij de eigen etnische minderheden de Russische taal, religie en cultuur dwingend kregen opgelegd. Maar voor Lenin bestond het volk op de eerste plaats uit proletariaat en dit betekende net als voor Marx inclusief inheemse etnische minderheden. Maatschappelijke gelijkheid, politieke autonomie en culturele vrijheid achtte Lenin voor het hele proletariaat vanzelfsprekend. Vanwege de zo zeer verlangde internationalisering ('Proletariërs aller landen verenigt U!') kregen ook buitenlandse etnische minderheden dezelfde rechten. De Slavische bevolking reageerde voornamelijk welwillend. Kennelijk bood de autoritaire gelijkheidsideologie van het socialisme haar afdoende bescherming? Maar in 1928 nam Stalin het roer van Lenin over en was het na en tijd afgelopen met de ideologische bescherming. Stalin stelde het Russische nationalisme steeds nadrukkelijker boven het socialisme en in dat kader legde hij de vrijheid voor etnische minderheden aan banden.

 

Zijn belangrijkste argument luidde dat op het immense platteland er ook na tien jaar nog nauwelijks iets van het socialisme te merken viel. Joseph Roth voorspelde dit al in 1920 in Spoken in Moskou (2018), waar hij schrijft: "Ik heb met verschillende kozakken gesproken die nog nooit van Lenin hadden gehoord." Stalin stuurde de etnische leiders naar de Goelag en hele etnische groepen werden gedeporteerd. Iedere buitenlander werd vanaf dat moment persona non grata en de zwarte Amerikanen - etnische minderheid én westerling - leden hier dubbel onder. In deze nationalistische sfeer kregen zwarte Amerikanen steeds vaker met discriminatie te maken. In de jaren '60 verandert dit weer, als de Russische autoriteiten zwarte Afrikaanse studenten uit ex-westerse koloniën massaal uitnodigen om in de USSR te komen studeren. Stalins dochter Svetlana Alliloejeva verhaalt in Twintig brieven aan een vriend (1967) hoe het Rode Plein in die jaren 'vol stond met mensen van alle huidskleuren'. Maar ook dit duurt niet lang omdat steeds meer Russen ervan overtuigd raken dat zwarte Afrikanen door de regering worden voorgetrokken. Al met al kun je stellen dat zwarte mensen zich in Sovjet-Rusland maar heel eventjes echt gelijk hebben gevoeld.

 

Zie Amerikaanse migranten kwijnden weg in Sovjet-Rusland en www.Rusland-colleges.nl voor meer info.

Youtubefilmpje met trailer van de documentaire Black Russians: The red experience (2012) 'Work-in-progress documentaire rondom zwarte Amerikaanse professionals die Stalins Rusland als het beloofde land zagen en hun thuisland verlieten voor de Sovjet-Unie. Deze nauwelijks bekende episode in de Amerikaanse geschiedenis doet denken aan de woorden van Martin Luther King "I have a dream..."'

(10:32 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.