Waarom is Poetins autoriteit voor veel Russen zo onaantastbaar?

Bary: Poetin vernedert zijn vertrouwelingen (feb 2022)

Menigeen wil graag met de eer gaan strijken en in geval van falen anderen de schuld geven. Een leider zoals een tsaar of dictator kan hiermee zelfs de sympathie van het volk verwerven. Deze eigenschap lijkt voor iemand om aan de macht te komen en lang aan de macht te blijven welhaast onontbeerlijk. In Rusland noemt men dit verschijnsel van oudsher de 'goede tsaar'. Hij is meedogenloos voor zijn functionarissen, maar heeft het met het volk goed voor. Veel Russen denken dat Poetin hun problemen meteen zou oplossen als hij er maar van op de hoogte was. Het tv-programma waarin dit gebeurt, De directe lijn (Prjamaja Linija), is hierop gebaseerd en waanzinnig populair. Eén keer per jaar reageert Poetin tijdens een urenlange tv-uitzending op de miljoenen ingestuurde brieven met problemen van gewone mensen. Enkele problemen lost hij 'live' op. Hij pakt de telefoon, belt een lokale overheid of een lagere ambtenaar en geeft het bevel om aan een wantoestand onmiddellijk een eind te maken. Poetin profileert zich zo als alwetend en empathisch: de leider wil het 'goede', maar de uitvoerders zijn ‘lui’ en 'slecht'. Het volk mag de 'slechte uitvoerders' aangeven bij de welwillende leider die bestraffend corrigeert.

In de Russische politiek is sprake van een verticale machtsstructuur waarbij de regio's volledig onderworpen zijn aan de wil van het Kremlin. De onaantastbare leider is boven alles verheven, maar zelf onzichtbaar bij de uitoefening van de macht. Wantoestanden dienen ondergeschikten bij de leider weg te houden. Hierdoor dringt maar weinig van onder naar boven door. Slechts één keer per jaar in De directe lijn is het volk aan het woord en fungeren de uitvoerders openlijk als kop van jut. Deze zondebokstrategie zag je ook bij de bijeenkomst van de Russische Veiligheidsraad, vlak vóór het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne. Poetin dwong toen iedereen voor de televisiecamera de medeverantwoordelijkheid te dragen voor de oorlog. Zonder mededogen zette hij een kritische legerofficier als een kleine jongen op zijn plek. Hij stelde op dat moment zijn onschendbare leiderschap veilig.

Ook Stalin ontving miljoenen brieven van burgers, niet alleen met lof, maar ook met klachten over lokale partijfunctionarissen. De recente speelfilm Two Prosecutors van de Oekraïens-Russische regisseur Sergej Loznitsa - gebaseerd op archiefmateriaal - opent met een scène in een gevangeniscel. Daar worden op het hoogtepunt van de politieke zuiveringen tussen 1936 en 1938 (bekend als de Grote Terreur), duizenden brieven verbrand. Tegen alle verwachtingen in bereikt één van die brieven een jonge, onervaren en nog idealistische officier van justitie. Hij is ervan overtuigd dat de procureur-generaal - de hoogste functionaris onder Stalin - hem gaat helpen de misstand in de brief uit de wereld te helpen. De boodschap wordt echter onder het tapijt geveegd en de boodschapper gestraft. Het vertrouwen bij de jonge idealist in de 'goede tsaar' blijkt op los zand gebouwd.

De directe lijn is ook een loyaliteitsritueel. Ambtenaren en volk tonen zich publiekelijk aanhankelijk aan de leider als beschermer van de machtsstructuur. Vooral de oudere generatie Russen herinnert zich de complete chaos van de jaren '90 nog goed, toen een machtsstructuur ontbrak en je je leven niet zeker was. Russen geven de voorkeur aan slechte leiders en bange ambtenaren boven de chaos. Hierdoor worden alleen kleine problemen opgelost. Structureel verandert er niets. De Russisch-Amerikaanse schrijver Elvira Bary zegt in bijgevoegd filmpje: "Zodra je dit patroon herkent, is Poetins onaantastbare imago niet langer mysterieus..."

Verwante blogs:

YouTube 'brieven' aan Poetin: laatste hoop op gerechtigheid? (dec. 2022)

Waarom stemmen Russen 18 maart op een 'harde hand'? (feb 2018)

 Youtubefilmpje: De valkuil van de 'goede tsaar': waarom Russen Poetin nooit de schuld geven (Elvira Bary 150326). Elvira Bary, geboren in Rusland, 'ontrafelt de valkuil van de goede tsaar, een oud mentaal model waarin de heerser wordt voorgesteld als heilig en afstandelijk, terwijl de bojaren onder hem zijn wil "saboteren". ' (2026)