De toekomst is voor Russen zwarter dan ooit

Orain: 'Do you care about the war?' (2026)

Het is stil geworden in Rusland. Tenminste, als je het ronkende nationalistische discours dat dagelijks over de Russische bevolking wordt uitgestort niet meerekent. Er is natuurlijk een deel van de Russen dat de propaganda onvoorwaardelijk gelooft. Het andere deel is te bang om zich uit te spreken. Alleen nog buiten Rusland bestaat echte oppositie. Een recensie van de actuele speelfilm Minotaur (2026) van de naar Frankrijk uitgeweken Russische filmmaker Andrej Zvjagintsev - winnaar van de Grand Prix op het Filmfestival in Cannes - beschrijft de Russische personages als 'levende doden': 'Ze leven op inertie en gewoonte, terwijl ze steeds dieper wegzakken in het moeras van onverschilligheid.' Zvjagintsev toont zich uiterst pessimistisch: "Onze gezamenlijke trein nadert station Doodlopende Weg". Daar kan hij wel gelijk in hebben. Machiavelli schreef al dat een heerser eerst zijn best zal doen om een dictatuur te vestigen, maar later weinig hoeft te doen om deze in stand te houden. Dat doet de bevolking zelf, gesteund door de veiligheidsdiensten. Elektronische ogen bewaken alles en iedereen. Mensen geven elkaar aan om uitspraken, meningen, het bezit van verboden boeken en muziek. De geheime dienst laat af en toe ‘lastpakken’ spoorloos verdwijnen om het gevoel van angst erin te houden. De Russische schrijver Jevgeni Zamjatin schreef er in 1924 al zijn dystopische roman Wij over.

Toch zou de oorlog een aanleiding kunnen zijn voor verandering. Deze is niet kosteloos en begint de maatschappelijke samenhang te ondermijnen. De Russische Centrale Bank waarschuwt voor tekorten op de staatsfinanciën en voor het imploderen van de economie. Bedrijven stoppen met investeren omdat geld lenen te duur wordt. Ze kampen met westerse sancties en de uitbetaling van achterstallige salarissen. In het midden- en kleinbedrijf vallen door de sterk gestegen belastingen ontslagen en het aantal faillissementen loopt op. De doorsnee Rus krijgt minder brandstof aan de pomp en ziet zijn spaargeld verdampen. Verder wordt het gebruik van internet beperkt en staat de zorg onder druk. En dit te midden van de eeuwige corruptie in alle lagen van het openbare leven. De zwarte rookwolken aan de hemel door de aanvallen van Oekraïne zijn een teken dat de overheid er niets tegen kan beginnen. De oorlog aan het front kost nu 1000 Russische doden en gewonden per dag en die moeten koste wat kost worden vervangen. Het is onder deze omstandigheden niet verwonderlijk dat Russen, ondanks de risico’s, proberen om onder de dreigende mobilisatie uit te komen. 

De Amerikaanse antropoloog Michelle Parsons beschreef in 2016 een in die tijd al overheersend gevoel van nutteloosheid en gebrek aan hoop onder de Russische bevolking. Door ziektes en ongevallen lag het sterftecijfer veel hoger dan in andere landen. De Russen, gewend als zij zijn aan hoge sterftecijfers, keken nergens van op en ondergingen het nogal lijdzaam. "Ne nuzjnaja", hoorde ze om zich heen, "Ik ben nergens meer voor nodig." Nu, met de uitzichtloosheid van de oorlog en het persoonlijke risico om te sneuvelen aan het front, is het nog erger geworden. Mijn Russische vrienden zeggen: “Wat doe je eraan? Dit is Rusland.” Zij kiezen er blijkbaar voor om de ellende uit te zitten. Uit Russisch sociologisch onderzoek blijkt dat bijna de helft van de Russen depressief wordt van de oorlog. Van het gevoel begin 19de eeuw waarover de Russische dichter Alexander Poesjkin schreef: "Er gloort een toekomst vol van roem", is weinig meer over.

Verwante blogs:

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij? (okt. 2016)

Russische dystopie in fictie (1924) en werkelijkheid (2024) (mrt. 2024)

Youtubefilmpje: Do you care that we have a war going with a lot of deaths?  (onafhankelijk videokanaal '1420' van Danill Orain, jan. 2026)