A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Russen en hun anderhalvemetersamenleving

Moskouse-metro-in-corona-tijd-Medusa-290520 De Moskouse metro in coronatijd (Medusa)

De harde lockdown in Rusland is sinds 9 juni voorbij en mensen mogen weer meer naar buiten. Maar wel mét mondmasker en op anderhalve meter afstand. Russen staan bekend om hun intieme huiselijke sfeer, maar hoe zit het eigenlijk met de publieke sfeer? Hoe moeilijk is die anderhalve meter voor hen? Veel westerlingen vinden Russische stedelingen nogal afstandelijk, op het norse af. De Russische publieke sfeer wordt niet voor niets soms een 'laag-contact-cultuur' genoemd, met zo groot mogelijke afstand tot onbekenden en zo weinig mogelijk fysieke aanrakingen. Niet zo'n probleem dus, zou je zeggen. Toch ligt het iets ingewikkelder. 

 

Midden vorige eeuw kwam het specialisme 'Proxemics' op, de antropologie van sociaal ruimtegebruik, geïntroduceerd door de Amerikaanse wetenschapper Edward T. Hall. Hall wilde weten hoe per land de ideale fysieke afstand wordt ervaren tot een vreemde waar je mee praat of die in jouw buurt staat. Voor Spanje kwamen hij en andere onderzoekers op vijftig en voor Nederland op tachtig cm. En Russen zouden wel behoefte hebben aan honderdtwintig cm. Dan is die anderhalve meter toch eigenlijk gemakkelijk te doen. Maar dat klopt niet helemaal. Voor hen ligt het onderscheid tussen privé en publiek namelijk anders dan bij ons. De algemene regel is: binnenshuis gedraag je je informeel en extravert, buitenshuis formeel en introvert. Maar buitenshuis blijkt er ook een grote informele en extraverte sfeer te bestaan en dat soms op heel andere plekken dan bij ons.

 

Wat valt mij als westerling bijvoorbeeld op? In bepaalde horecagelegenheden, sommige uitgaansstraten, de trein, de sauna en bij grote publieksmanifestaties zoeken Russen juist vaker op korte afstand sociaal contact met onbekenden en raken hen dan veelvuldig aan. In de zomer voelt het in de Rubinsteinstraat in Sint-Petersburg alsof je in een Zuid-Europese stad bent beland. De horecastraat lijkt één grote privéruimte en de jonge Russen maken op straat in hun veelal hippe kleding onbekommerd plezier met elkaar. Hetzelfde zie je in de sauna of de trein. De mensen lopen er ontspannen rond, in de sauna in een handdoek en in de trein in pyjama. En met wildvreemden in hun buurt delen ze vanzelfsprekend hun eten en drinken. Een ander pregnant voorbeeld vormen de massale publieksmanifestaties, zoals op 9 mei op het Rode Plein tijdens de Parade van de Overwinning, of de optochten voor het Onsterfelijk Regiment, beide ter herdenking van de Tweede Wereldoorlog. Bij dit soort manifestaties wordt de ideale honderdtwintig centimeter volledig overboord gegooid.

 

Vanwege corona zijn beide manifestaties nu uitgesteld tot eind juni. Ondanks de grote kans op besmetting doen vermoedelijk toch veel mensen mee. Omdat ze moeten? Omdat ze willen? Denk aan de populaire parades in de Sovjetperiode, waar menigeen ondanks het politieke oogmerk nostalgisch aan terugdenkt. Honderdduizenden mensen lopen tijdens deze spectaculaire optochten langdurig dicht bij elkaar, schouder aan schouder. Wordt het deze keer op anderhalve meter? Waarschijnlijk nog geen halve. In weerwil van Poetins wens raadt de meer voorzichtige Moskouse burgemeester Sobjanin zijn bewoners alvast aan thuis te blijven en het op televisie te bekijken. Maar de verleiding weer massale sociale nabijheid te mogen ervaren in een uitbundige publieke ceremoniële sfeer is waarschijnlijk te groot.

 

Verwante blogs:

Corona brengt Russen weer om de keukentafel

Zit collectivisme Russen 'in het bloed'?

Youtubefilmpje van de optocht voor het Onsterfelijke Regiment op de Dag van de Overwinning in Moskou op 9 mei 2017, met 800.000 deelnemers (Russische staatstelevisie 'Russia Today')

1,10 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/