Poetin: Zonder imperialisme geen Rusland

Kozakken in Siberië (18de eeuw)

Zo lang als Rusland met Moskou als regeringscentrum bestaat heeft het gestreefd naar uitbreiding van zijn grondgebied. Het begon allemaal onder Ivan de Verschrikkelijke, tsaar van 1547 tot 1584. Hij gaf zijn Kozakken, een huurleger van vrijgevochten avonturiers, opdracht om Siberië te onderwerpen. Er waren ook particuliere ondernemers die wel brood zagen in Siberië, zoals de familie Stroganov die groot werd in de bonthandel. Ivan gaf specifiek opdracht om Siberië te annexeren en de inheemse bevolking schatplichtig te maken aan Moskou. Het was het begin van een gigantisch Russisch Rijk. Siberië heeft tot op de dag van vandaag bijgedragen aan de welvaart van Rusland. Je zou zelfs kunnen zeggen dat zonder Siberië Rusland geen wereldmacht zou zijn geworden. Deze kolonisatie en de onderdrukking van de autochtone bevolking werd in Rusland niet gezien als moreel verwerpelijk. De voortdurende grensverlegging naar het oosten werd juist opgevat als bewijs van de grootsheid van Rusland. De intelligentsia zoals Tolstoj en Gogol schreven er vol trots over.

Het kolonisatieproces was niet uniek in de wereld maar toch opvallend. In de eerste fase legden de Kozakken vanuit hun militaire versterkingen de plaatselijke bevolking belastingen op. Daarna volgden nog vele Russische pioniers die er boer werden of andere ondernemingen begonnen. Typisch voor deze kolonisatie was dat de Russen er - zeker in het begin - niet met een Russische vrouw naartoe trokken. Nee, het waren vrijgezellen, vaak de Kozakken zelf, die zich daar vestigden. Zij vonden hun vrouwen onder de plaatselijke bevolking. Soms gingen ze zich zelfs inheems kleden en namen de taal over, waarbij ze hun eigen moedertaal vergaten. Siberië werd een smeltkroes van Russische pioniers, emigranten uit buurlanden, achtergebleven bannelingen en Siberische Tataren. Door de achterstelling en onderwijsachterstand had de autochtone bevolking vaak het nakijken op de arbeidsmarkt en moesten de lokale mannen het doen met de vrouwen die overbleven.

In onze tijd ziet het Kremlin de Siberische bevolking bij voorkeur als Slavisch. De ideale bewoners zijn Slavische Kozakken. Die werden al vanaf de 19de eeuw in de literatuur geromantiseerd als vrijbuiters en loyale beschermers van het orthodoxe geloof en het Russische Moederland. Het Kremlin ontkent tegenwoordig zijn koloniale verleden en presenteert de verovering van Siberië nadrukkelijk als een proces van 'vrijwillige inlijving' en van 'vreedzame integratie'. Deze versie staat inmiddels in de officiële geschiedenisboeken. De Russen leren dat de annexatie van Siberië een proces was van eeuwigdurende gebiedsuitbreiding die nooit zal ophouden en een inherent onderdeel is van de Russische landsaard. Kritische discussies over koloniaal geweld, gedwongen cultuuraanpassing van inheemse volkeren en ecologische schade door olie- en gaswinning in Siberië worden in het huidige politieke klimaat gekarakteriseerd als ondermijnend en zijn strafbaar.

De Russische presentatie van de oorlog in Oekraïne is de nieuwste verdraaiing van de geschiedenis. Net als Siberië wordt Oekraïne voorgesteld als een soort ruige, lege grenszone, die door het geciviliseerde Rusland moet worden getemd en ontwikkeld. Als het aan het Kremlin ligt zal Oekraïne - net als Siberië - in de geschiedenisboeken terecht komen als het land met de pet in de hand dat door Rusland is omarmd als zijn weldoener. Maar zo is het natuurlijk niet. Oekraïne is een beschaafd land met niet alleen een strategisch belangrijke graanproductie, maar ook met een grote rijkdom aan essentiële mineralen zoals lithium, grafiet, titanium en zeldzame aardmetalen. Poetin zal moeten bloeden om dat in handen te krijgen.

Verwante blogs:

'Anders stuur ik je naar Siberië!' (sept 2016)

‘Kan Siberië zich ook afscheiden?’ (dec 2017)

Youtubefilmpje: 'Russia’s Brutal Conquest of Siberia' (2026, Kings and Generals)