Hoe misbruikt de Russische staat de oppositie?
De doorsnee Russen beginnen de westerse boycot te voelen. Het is daarom niet verwonderlijk dat het Kremlin ongehoord veel energie en middelen besteedt aan propaganda en het bestrijden van de oppositie. Deze oppositie heeft een rijke voedingsbodem gekregen door de tragedie in Oekraïne. Omdat de politieke tegenstanders in Rusland worden vervolgd vluchten ze massaal de grens over. De oppositie verliest hierdoor zijn kracht, maar houdt zijn waarde voor de propagandamachine van de staat. Sinds de oorlog maakt de Russische staatspropaganda een steeds groter onderscheid tussen ‘goede’ en ‘foute’ Russen. Zonder de ‘foute’ Russen is het immers moeilijk de ‘goede’ Russen te onderscheiden. De publieke bestrijding van ‘foute’ Russen zorgt ervoor dat ‘niet-foute’ Russen ‘goede’ Russen blijven.
Zo stopt het Kremlin veel geld en tijd in het maken van haatfilms, waarin leden van de oppositie worden weggezet als handlangers van het decadente Westen. Officieel vallen de haatfilms onder het kopje ‘onderzoeksjournalistiek’, maar van onderzoek is geen sprake. Een recent voorbeeld is Иноагенты of Buitenlandse Agenten (2024) van Arkadi Mamontov. Mamontov is een bekende Russische tv-journalist en presentator. Meerdere landen legden hem sancties op vanwege zijn rol in het verspreiden van propaganda en het ondersteunen van de oorlog in Oekraïne (zie de video's hieronder). De film werd vertoond op de Russische staatszender Rossija.
Buitenlandse Agenten begint met beelden van een congres van de Russische oppositie in ballingschap in Berlijn op 3 februari 2024, waar de Russische staatstelevisie niet welkom was vanwege de westerse boycot. Bij het in de film zo genoemde ‘Congres van Buitenlandse Agenten’ kon de Russische filmploeg, vermomd als Bosnische en Servische journalisten, toch binnen komen. In de film staat de vraag centraal waarom de oppositie in het buitenland Rusland zodanig haat, dat ze haar moederland aan het duivelse Westen verkoopt. De film zit vol suggestieve vragen aan de congresdeelnemers, ondersteund door materiaal van Russische inlichtingendiensten en privécorrespondenties. De oppositie bestaat in Buitenlandse Agenten uit 'nutteloze mensen', bij wie je zo ver mogelijk vandaan moet blijven. Aan de tegenstanders van het Kremlin luidt de boodschap dat ze niet meer te corrigeren zijn en daarom nooit meer welkom zijn in Rusland. De film is uitzonderlijk lang - wel anderhalf uur - om de mededeling goed te laten landen.
De communicatie van de Russische oppositie in het buitenland met Russen in Rusland gaat hoofdzakelijk via het internet, zoals YouTube. Dat is nog niet verboden, maar wordt steeds vaker verstoord. Het lijkt allemaal op wat gangbaar was in de Sovjettijd; toen heette de oppositie ‘vijanden van het volk’. Het waren in die tijd de maatschappijkritische geschriften van beroemde Russische schrijvers die naar het buitenland gesmokkeld werden en veel aandacht trokken. In de Stalintijd werden duizenden films gemaakt over de vijanden van het volk. De Russische staat houdt de 'goede' Russen consequent een gedemoniseerd beeld voor van de oppositie in het buitenland. De invloed van dit soort haatfilms kan niet genoeg worden beklemtoond.
Verwante blogs:
Komen Russische uitgeverijen weer onder staatscontrole? (Mei 2023)
Kan de Russische oppositie in het Westen wel iets doen? (Juni 2024)
Youtubefilmpje: Russische film Buitenlandse Agenten van Arkadi Mamontov 2024 (volledig)
Youtubefilmpje: Interview met Arkadi Mamontov 2025, RIR
Reacties