A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/

Hoe individualistisch kunnen Russen nog zijn?

Visser-op-het-ijs Visser op het ijs

"Het was een lang en eenzaam leven, zonder iemand, zonder vrienden." Dit was de straf voor haar individualistische levensvisie in een collectivistisch politiek klimaat. De dissident Nadezjda Mandelstam, weduwe van de al net zo dissidente dichter Osip Mandelstam, zegt dit in een interview in 1973 (zie Youtube filmpje). Ze heeft het over de jaren dertig, waarin haar man tot twee keer toe werd opgepakt en in 1938 vermoord. Haar oude vrienden bleven voor hun eigen veiligheid uit haar buurt. Bang hetzelfde lot te ondergaan als haar man begon ze te zwerven. Iedereen die er in Stalins tijd een andere politieke mening op nahield werd gedood of leefde eenzaam voort. Politiek systeem en individu waren één en het individualisme werd ontkend. Om toch 'zichzelf te kunnen blijven' hield Nadezjda Mandelstam over de periode 1919-1939 een dagboek bij.* Sinds 2013 wordt het collectivisme van hogerhand opnieuw stevig aangemoedigd (zie hieronder). Het politieke individualisme even daar gelaten: hoe individualistisch kunnen Russen tegenwoordig nog zijn?

 

Na het communisme vonden veel mensen het moeilijk hun collectieve denkwijze te veranderen: "Opeens moest je uitgaan van het individu, van jezelf dus en van je eigen belangen." Van Russische vrienden krijg ik regelmatig te horen dat wij westerlingen te individualistisch zijn. Als fervent alleenwoner vorm ik in hun ogen het levende bewijs. Ze zien het individualisme vooral als leeg, kil en onmenselijk en het alleen wonen als een vloek. Toch bestaat de hang naar individualisme wel degelijk. Volgens de staatsopiniepeiler 'Russian Public Opinion Research Center' in 2013 ziet 32 procent van de respondenten zich als "op zichzelf", als iemand die zich met geen enkele sociale groep identificeert. De Russisch-Amerikaanse schrijver Anna Arutunjan stelt in The Putin Mystique: Inside Russia's power cult (2014) dat collectivistische waarden weliswaar sterk zijn, maar in de praktijk gepaard gaan met een zwak 'sociaal kapitaal' (zie hieronder). Veel mensen gaan niet uit vrije wil maar door de omstandigheden gedwongen met elkaar om en vrijwilligerswerk bestaat nauwelijks. Sommige Russische vrienden zeggen zich mentaal losgezongen te voelen van de samenleving en volgen de media al lang niet meer. Ze noemen het hun 'eiland-gevoel'. Het maatschappelijk respect voor kluizenaars is groot (zie hieronder) en elke sociale groep kent wel iemand die helemaal vrij wil leven, zonder regels. En wat te denken van al die foto's op internet van Russische vissers die het liefst de hele dag in hun eentje doorbrengen op het ijs? Kan de enkeling zo opnieuw ontsnappen aan een wederom van bovenaf opgelegde collectieve cultuur? 

 

Verwante blogs:

Familie als enige veilige nest in een onveilige omgeving?

Wie zijn de kluizenaars in de Siberische taiga?

Zit collectivisme Russen 'in het bloed'?

Youtubefilmpje: Interview met Nadezjda Mandelstam, opgenomen op 1 mei 1973 in haar appartement in Moskou en geredigeerd door Frank Diamand, VARA-televisie, Nederland. 'Frank Diamand ...promised her he would not show the footage before her decease, to avoid getting her into trouble with the authorities. She talks about the atrocities of Stalinism, but also about the deep affection she felt for her husband.' De slavist Karel van het Reve (1921-1999) is ook nog even te zien.

(12,56 min, Engels gesproken)

* Dagboeken van Nadezjda Mandelstam (1899-1980) : Hope against Hope (1970); Hope Abandonded (1974)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.