Het leger bepaalt het onderwijsprogramma in Rusland

Mr. Nobody against Poetin (foto trailer)

De invasie in Oekraïne veranderde in Rusland ook het onderwijs. Onder Poetin is het marcheren door de schoolgangen een onlosmakelijk onderdeel van het curriculum geworden. Vaste themadagen zijn aan het lesprogramma toegevoegd, zoals op 30 september 'De Dag van de Hereniging met de Bezette Gebieden in Oekraïne’. Uit Oekraïne teruggekeerde veteranen geven gastlessen over hun heroïsche oorlogservaringen. Scholen krijgen het werven van soldaten als extra taakstelling. Het beslag op de schooltijd is daarmee zo groot dat het vak Engels vaak wordt geschrapt en de tijd voor het maken van toetsen is ingeperkt. De prestigieuze Hogere Economische School in Moskou - ooit een bolwerk van academische vrijheid - moedigt studenten aan in dienst te treden van het leger. Ook worden dissidente studenten bedreigd met uitsluiting en wordt aan de duizenden kinderen van veteranen voorrang verleend bij het verkrijgen van gesubsidieerde onderwijsplaatsen. In de internationale rangorde zakken de Russische universiteiten steeds verder weg. Wetenschappelijk onderzoek staat onder streng toezicht en voor vrij onderzoek door bijvoorbeeld de sociale wetenschappen is geen plaats meer. 

Hoe anders was dit in het decennium direct vóór Poetin. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie stond het Russische onderwijs wagenwijd open voor westerse invloeden en adviseurs. Universitaire medewerkers uit het buitenland vlogen in en uit en de Europese Unie betaalde. Russische docenten namen gretig kennis van westerse onderwijs- en onderzoeksmethoden. Binnen mijn vakgebied, de culturele antropologie, gingen studenten de straat op om mensen te interviewen over actuele zaken. Werkelijkheidsgetrouwheid stond hoog in het vaandel. Daar is niets meer van over, want dit soort onderzoek wordt als gevaarlijk gezien voor de zittende macht in het Kremlin.

Op Russische scholen bestaat tegenwoordig de functie van videograaf. De overheid heeft hiermee een middel gecreëerd om te controleren of het uitdragen van het militaristische gedachtegoed naar behoren wordt uitgevoerd. De leraar Pavel Talankin heeft in die functie met zijn camera in het Oeralstadje Karabasj veel materiaal geschoten en meegesmokkeld toen hij naar het Westen vluchtte. Daaruit is de documentaire Mr. Nobody Against Putin (2025) gecompileerd, nu te zien in de bioscopen. Je ziet marcherende kinderen, de dagelijkse praktijk van het hijsen van de vlag, hoe kinderen met een metaaldetector gecontroleerd worden en les krijgen in de werking van de kalasjnikov. Ondertussen geeft de regeringspartij Verenigd Rusland een ‘heldenbureau’ aan de school met daarop foto’s en biografieën van in Oekraïne gesneuvelde Russische soldaten. In de documentaire is ook de militaire herdenking van jongeren te zien, die na het behalen van hun diploma naar het front gingen en dood terugkwamen. De leerlingen worden zo doordrongen van het grote belang om hun steentje bij te dragen aan de verdediging van Rusland tegen het 'gevaarlijke' Westen.

Het lijkt allemaal erg op het onderwijssysteem tijdens de Sovjetperiode. Toen was het heel normaal dat het onderwijs, van basisschool tot aan de universiteit, doordrenkt was van militaire training. Met zijn documentaire laat Talankin ons glashelder zien dat de militaire dominantie in het Russische onderwijs terug is van weggeweest.

Verwante blogs:

Russische leraren op de vlucht (okt. 2022)

Indoctrinatie van Russische kinderen weer in Sovjetstijl (maart 2022)

Youtubefilmpje: Mr. Nobody against Poetin, trailer, 28 november 2025, Batam films