A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/

Familie als enige veilige nest in een onveilige omgeving?

Familie als enige veilige nest in een onveilige omgeving?

Midden op het wandelpad ligt ze. Ik kijk op haar rug en ze kan net zo goed dood zijn. Zo te zien is ze een mooie jonge Russische vrouw met hippe nieuwe kleren aan. Iedereen die op deze aangename zomerse dag zijn lunchtijd in het Moskouse park doorbrengt, passeert haar in principe rakelings. Maar men loopt er met een boog omheen en niemand biedt hulp aan. Ook ik besluit me er niet mee te bemoeien. Ik ben bang dat ik me gedoe op de hals haal en misschien is ze wel stomdronken en valt ze me aan? Vertwijfeld vraag ik me af of je een dergelijke onverschilligheid ook in het Amsterdamse Vondelpark kan tegenkomen. Het gaat immers niet om een vieze zwerver of om een gevaarlijk ogende psychisch gestoorde? Thuisgekomen vraag ik mijn Russische vrienden bezorgd waarom de mensen niets deden. Berustend halen ze hun schouders op: "In zulke omstandigheden bemoei je je er gewoon niet mee." "Maar wat zou je eventueel wél kunnen doen?", houd ik aan. Hun antwoord luidt: "Politie bellen of Eerste Hulp." Maar de Russische politie houdt je, als je stomdronken bent, een nacht vast en zet je meestal ook nog geld af. En de Eerste Hulp? Die doet haar naam absoluut geen eer aan. Moet ik het onverschillige gedrag van de omstanders, cynisch beschouwd, dan maar zien als een vorm van bescherming tegen al te hardvochtige overheidsinstellingen?

 

Een dag later kom ik het tegengestelde tegen. Een Russische vrouw van middelbare leeftijd glijdt uit op de natte metrotrap. Omstanders reageren alert en ondersteunen haar behulpzaam naar de begane grond. Doen ze dit omdat de vrouw, netjes gekleed, voorspelbaar gedrag vertoont waarvan iedereen meteen de oorzaak ziet? Concluderen ze dat het om iets onschuldigs gaat, dus veilig en ‘hulpwaardig’? Wat ik wel weer besef is dat je in Russische steden bijna nooit weet waar het sociale gevaar vandaan komt. Van de politie, van alcoholisten, van de jeugdorganisatie Nasji, van criminelen? In dit land hebben veel mensen bovendien een hekel aan migranten, moslims en homo’s. Een goede Moskouse vriendin legt me nog een keer geduldig uit waarom. Van deze sociale groeperingen verwacht ze eenvoudig te veel afwijkend gedrag. Dat afwijkende gedrag jaagt haar angst aan en versterkt zo haar gevoelens van onveiligheid.

 

De voortdurende dreiging die zou uitgaan van al deze groeperingen veroorzaakt een constante spanning. Mijn Russische vrienden drukken me nogmaals op het hart me in de publieke sfeer helemaal nergens mee te bemoeien. Handelen Moskovieten in hun eigen stad wellicht hetzelfde als toeristen? Hetzelfde dus als ik? Uit de sociale wetenschappen kennen we het begrip ‘amoreel familisme’, van de politicoloog Edward Banfield. In bepaalde samenlevingen vormt je familie het enige veilige nest in een onveilige omgeving. Alleen thuis voel je je geborgen. Alleen familieleden kun je vertrouwen en ten opzichte van hen handel je ‘moreel’. Tegenover de rest handel je, als het moet, ‘amoreel’. Voor familie zet je je ‘empathieknop’ aan, voor iedereen daarbuiten uit. Maar maak je je wereld daardoor niet zo klein dat je werkelijk overal bang van wordt, zelfs van de bakker? 

 

Youtubefilmpje: ‘Unreported World S22E05: Putin's "Nashi" Youth Organization Russia pt.1’

 (Engels, Deel 1, 2015, 11:13 min.) Voor de volledige documentaire zie Youtube, ‘Unreported World S22E05: Putin's "Nashi" Youth Organization Russia pt.2’ (in totaal 25:15 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.