A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Wanneer kan ik eindelijk 'zomaar' naar Kaliningrad?

Kaliningrad-treinstation-240420 Het Joezni treinstation in Kaliningrad

Sinds afgelopen oktober kunnen Europeanen 'zomaar' naar Kaliningrad, de Russische enclave ingeklemd tussen de Europese landen Polen en Litouwen. Even online een formulier invullen en hup, erheen voor maximaal acht dagen met een gratis visum op zak. Voor mij relatief eenvoudig omdat ik toch regelmatig in Gdansk kom. In deze Poolse havenstad aan de andere kant van de Golf van Gdansk in de Baltische zee staar ik dan verlangend richting Kaliningrad, de naam voor stad én regio. Per boot is het zo'n 130 km en gemakkelijk te doen. Op mijn reizen door de Baltische Staten reed de bus naar mijn gevoel altijd onaangenaam ver om de Russische enclave heen. Russen uit Kaliningrad konden tot voor kort visumvrij naar Gdansk om er inkopen te doen. Op hun beurt reden Polen met hun auto naar de grens van de enclave dertig kilometer verderop voor goedkope benzine. De Russen in Gdansk lijken me anders dan die uit het 'Grote Rusland,' zoals zij het noemen: vrijer, westerser, eigengereider. De miljoen bewoners wanen zich duidelijk ver weg van het Kremlin, zo'n 1000 km verderop. Maar de Krim-annexatie in 2014 maakte een einde aan de vrije doorgang. De coronacrisis komt daar nu hardhandig overheen. 

 

Waarom zou ik naar Kaliningrad willen? Voor de bezienswaardigheden? Nou, nee, niet direct. In de Tweede Wereldoorlog werd de eeuwenoude Duitse geschiedenis van het vroegere Köningsberg grotendeels weggebombardeerd. Het district kwam bij de Sovjet-Unie en heette vanaf toen Kaliningrad. De Duitse bevolking werd er hardhandig verdreven en de stad raakte daarna vooral bevolkt door Russen, Wit-Russen en Oekraïners. Ingenieurs en andere specialisten uit die landen moesten alles in communistische stijl opnieuw opbouwen. Tot 1991 was het bovendien een gesloten militaire zone, een vooruitgeschoven post vol militairen die de Sovjet-Unie tegen het Westerse imperialisme moest beschermen. De samenleving is nog jong: families ouder dan drie generaties vind je er niet. De mensen delen weliswaar een Sovjetgeschiedenis, maar nauwelijks een Kaliningradgeschiedenis, en het onderlinge vertrouwen kan nog niet bogen op eeuwenoude banden. Wat doet dat bijvoorbeeld met de collectieve identiteit? Na de Sovjet-Unie werd Kaliningrad een vast onderdeel van Rusland, maar wel omgeven door louter Europese landen. Op het kenniscentrum Raam op Rusland lees ik dat de mensen er best hard tegen elkaar kunnen zijn. Voor antropologen zoals ik maken deze bijzondere sociale kenmerken het toch tot een intrigerend gebied. 

 

Rusland zit nu middenin de coronacrisis en vooral in Moskou stijgt het aantal met duizenden patiënten per dag. Gelijk met het Grote Rusland ging ook Kaliningrad begin april in complete lockdown en alle grensovergangen werden gesloten. Aan beide kanten heerste al veel angst om het virus aan elkaar door te geven. Men desinfecteerde zich een ongeluk en de Polen namen bij elke Rus die de grens over wilde driftig zijn temperatuur op. Gouverneur Anton Alikanov van Kaliningrad wil nu als eerste de lockdownregels versoepelen, zo schrijft The Moscow Times op 24 april. In de enclave zijn tot nu toe officieel slechts 358 besmettingen geteld. Niet-essentiële zaken zoals kapper en schoonheidssalon mogen weer open en buiten moet iedereen een mondkapje dragen en voldoende afstand houden. En de grenzen met Europa, gaan die ook open? Polen lijkt nog lang niet zo ver. Wanneer kan ik eindelijk zorgeloos met mijn gratis visum vanuit Gdansk 'zomaar' per boot een paar daagjes naar Kaliningrad?

 

Verwante blog:

Mijn nostalgie naar de Krim

Youtubefilmpje: 'Why is Kaliningrad so Important to Russia?' 'The little known city of Kaliningrad is at the center of the largest arms race since the end of the Cold War... A short documentary to give you a glimpse into the evolution of political boundaries depicted in the map of eastern European countries including Poland, Germany and Russia.'(2017)

(3,19 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://rusland-colleges.nl/