De Russische adel ontdekte in Parijs de echte wereld
Voor de Russische adel was Frankrijk een inspiratiebron voor wetenschap en cultuur. Zij was rijk genoeg om privéleraren en gouvernantes uit Frankrijk naar Rusland te halen om haar kinderen een Europese opvoeding te geven. De beheersing van het Frans gaf hen een kosmopolitische uitstraling. Parijs was dé stad om eens flink de bloemetjes buiten te zetten. Russische kunstenaars als Stravinski (Le Sacre du printemps) en Diaghilev, stichter van het balletgezelschap Ballets Russes, werden in Parijs met open armen ontvangen. En dan, in 1917, kwam de machtsovername door de bolsjewieken, waardoor alles veranderde. De leden van de aristocratie, onbemind in Rusland als zij waren, moesten voor hun leven vrezen. Zij vluchtten halsoverkop het land uit waarbij er slechts tijd was om wat kleren, sieraden en edelstenen mee te nemen. En natuurlijk vroegen de berooide edellieden asiel aan in Frankrijk; zij spraken immers Frans en kenden het land. De Europese media stonden vol met berichten over de Russische exodus: graaf Paul Ignatief ging een melkveebedrijf runnen en zijn vrouw prinses Vera Mesjtserkaja molk elke ochtend de koeien. Deze verhalen zijn te vinden in het boek van historicus Helen Rappaport: De Romanovs na de val: Ballingschap in het Parijs van de Belle Epoque ten tijde van revolutie en oorlog (2023). Het is een verhaal over overlevingsdrift en wilskracht, fatalisme en mislukkingen.
Ongeveer drieduizend Russen, waaronder gewone Russen maar ook leden van de tsarenfamilie Romanov, begonnen in Parijs als taxichauffeur. De edellieden onder hen waren zelfstandig, goedgemanierd en populair bij de Parijzenaren, ondermeer vanwege hun 'grappige' Russische accent. Het ging hun een tijd lang zo goed dat er ruimte was voor een eigen krantje: Ruskii shofer ('De Russische chauffeur'). De Russische prinsessen vonden een eigen manier om een steentje bij te dragen, namelijk als naaister in de modehuizen. Veel aristocratische vrouwen konden uitstekend handwerken en hun unieke Russische borduur- en naaistijl waren in trek. Beroemde ontwerpers zoals Coco Chanel lieten zich door hen inspireren. De gewone Russen konden in de automobielindustrie aan de slag aan de lopende band. Renault had net een grote autofabriek geopend en zat om arbeiders te springen. Door de Eerste Wereldoorlog waren er veel jonge mannen gesneuveld.
Er kwam een eind aan deze voorspoed doordat in 1924 de Franse regering de Sovjet-Unie erkende en er op de Russische ambassade een rode vlag gehesen werd. De Russische gemeenschap raakte haar relatieve bescherming kwijt. Door de grote economische depressie daarna verloren veel Fransen hun baan en waren het nu 'die vuile Russen’ die hun banen hadden ingepikt. Het borduurwerk werd te duur en raakte uit de mode. Voor de naar schatting 40.000 tot 50.000 Russen brak een armoedige tijd aan. Op de Russische begraafplaats Sainte-Geneviève-des-Bois vlakbij Parijs liggen meer dan 10.000 Russen begraven, ook enkele Romanovs en de Nobelprijswinnaar voor literatuur Ivan Boenin. De Russische chroniqueur Nadezjda Teffi schrijft over zichzelf en over haar adellijke landgenoten in Parijs: “We zijn dood. We vreesden de dood door de bolsjewieken en nu zijn we hier gestorven”.
Verwante blogs:
Dollarprinses redt verdoemde Russische adel (april 2018)
Waar is de Russische adel gebleven? (okt. 2016)
Youtubeflimpje: 'Amazing Paris in Color in the Early 20th Century’: 'The photographs of early-20th-century Paris were taken between 1907 and 1930 by photographers such as Léon Gimpel, Stéphane Passet, Georges Chevalier, and Auguste Léon. They offer a rare glimpse — in color — at France’s capital.' (Faramel 2018)
Reacties