A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Wat doet zo'n groot leeg land met Russen?

Leeg-Rusland-22051_20190522-152337_1

"Moskou is gelukkig ver weg", hoor ik altijd weer als ik in het Siberische Tomsk ben. Met andere woorden: hier kunnen dingen wél, want het regeringscentrum zo'n vierduizend kilometer verderop let niet zo op ons. Rusland is niet alleen het grootste land ter wereld met een oppervlakte van vierhonderd keer Nederland, maar ook het land met een voortdurend veranderend grondgebied. Zo was de hoofdstad lang geleden het Oekraïense Kiev, toen Moskou, vervolgens Sint-Petersburg en nu weer Moskou. Ook de landsgrenzen verplaatsen zich aanhoudend door nieuwe veroveringen en annexaties. Bovendien zijn grote delen van het land onbewoond, ondanks aanlokkelijke financiële aanbiedingen en talrijke volkerendeportaties. Wat doet dit allemaal met haar inwoners, de Russen?

 

Russen krijgen al eeuwenlang de boodschap mee dat elk moment de oorlog weer kan uitbreken. Als iemand je hiervan kan overtuigen is het de Amerikaanse historicus Robert Massie, in zijn Peter de Grote: Een biografie (2014). Deze moderne, megalomane en soms zeer wrede tsaar (1672-1725) wilde vooral één ding: van zijn land een grootmacht maken. En hiervoor stelde hij één voorwaarde: heel veel oorlog voeren. Hij deed dit met zo’n overgave dat het andere deel van zijn grootmachtplannen, grootschalige binnenlandse hervorming, vaak op de tweede plaats kwam. Bovendien kostte zijn manier van oorlog voeren onnoemelijk veel geld en mankracht. Elke landheer diende een percentage van zijn lijfeigenen als militair aan te leveren en elke boerenlijfeigene - elke 'ziel' zoals het toen heette - moest 'zielenbelasting' betalen (denk aan Gogols beroemde Dode Zielen). De adel kwam geheel en al in staatsdienst en de meeste edellieden waren voortdurend op oorlogspad. Bij succes kregen ze een deel van de nieuwverworven gebieden toegewezen. 'Staatsgevaarlijke' mensen werden gedeporteerd naar het verre Siberië of naar het veroverde Wolgagebied. Meer dan honderd verschillende etnische groepen gingen tot Rusland behoren.

 

Maar dat alles keerde zich ook tegen de tsaar. Adel en boeren waren ontevreden en uitten dit ook. De adel zocht allerlei manieren om niet in het gehate leger, maar als hofdienaar of regeringsambtenaar te dienen. De boeren kwamen in opstand tegen de te hoge belastingen. Vooral de latere Catharina de Grote (1729-1796) heeft dit geweten. Volgens een brief aan haar vaste correspondent de Franse filosoof Voltaire werden juist de nieuwe gebieden vooral bevolkt door ‘nietsnutten’. De succesvolle boerenopstanden van de kozakkenleider Poegatsjov startten naar haar idee niet voor niets in het Wolgagebied. In 1900 kwam de spoorlijn tot stand die Moskou met het uiterst oostelijk gelegen Vladivostok verbond, de huidige Transsiberië Express. Migreren in eigen land - zemleprokodtsi, letterlijk land-doorkruisers - werd daardoor nog aantrekkelijker. Het aantal gedeporteerden richting Siberië steeg eveneens exponentieel. De Russen binnen het huidige grondgebied zijn zo divers van afkomst, dat ze vaak denken dat ze niet bij elkaar horen. In het licht van deze geschiedenis wordt het succes van de nationalistische staatspolitiek wat begrijpelijker. De vraag "Wat is Russisch en hoor ik daarbij?" is voor menige Rus in dit immense en lege land immers nog steeds urgent.

 

Zie ook: 

Ongetemd leven in een precaire omgeving

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

Beluister op Youtube gratis het eerste deel van het Engelstalige Audioboek: klik hier op Peter the Great: His life and work (1980/2018)

Zie voor een verhaal over Massie's werk waaronder Peter de Grote: 'Author Spotlight: Robert K. Massie' (2016)

(16,5 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.