A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

"Als het vaderland het eist gaan we op een egel zitten." Als een ware antropoloog verdiept onderzoeksjournaliste Alexijevitsj zich met behulp van interviews in de collectieve geestesgesteldheid van het Russische volk. Een vrouw vertelde haar: "We zijn echte oorlogsmensen. Als we er al niet op wachtten, dan maakten we ons klaar voor de oorlog. We leefden nooit anders." Clichés ter verklaring in overvloed: het ligt aan hun slavenmentaliteit, hun opofferingsgezindheid, hun fatalisme. Psychologiseren is gemakkelijk, deze houding echt begrijpen een stuk ingewikkelder. Inzicht in de historische staatsagressie en het daarmee samenhangende gevoel van sociale onveiligheid helpt in ieder geval.

 

Rusland is van oudsher een militaire boerensamenleving, met gewelddadige oorlogen met het buitenland en hardhandige repressie van opstanden in het binnenland. Elke Rus wist zich het persoonlijk bezit van de tsaar en de boerenlijfeigene ook nog eens van de landheer. Ongebreideld geweld door tsaar en landheer en structurele ontkenning van de waarde van een mensenleven waren de norm. Geweld lokt geweld uit. Niet voor niets vermoordden Russische onderdanen vijf tsaren; de bolsjewistische moord op Nicolaas de Tweede als laatste. En de Bolsjewieken vermoordden ook met ongekend bruut geweld de elite. In de jaren daarna overleden naar schatting twintig miljoen mensen door burgeroorlog, repressie en hongersnood. In 1944 was 95% van de soldaten uit het begin van de Tweede Wereldoorlog niet meer in leven. In totaal stierven in deze oorlog zo’n 25 miljoen Russen. Na de oorlog bleven de dorpen dan ook zonder mannen achter. Alexijevitsj verhaalt hoe die enkele verminkte man die wel terugkeerde, daarom met open armen werd ontvangen.

 

Ook nu bepalen intimidatie en onberedeneerde angst het dagelijks leven: de 'KGB-mentaliteit' van overheidsdienaren is berucht. Soldatenmoeders, in de jaren negentig nog 'helden van de samenleving', verwerden vanwege getormenteerd Oekraïne tot ‘spionnen van het Westen’ en zagen zich plotseling aan de schandpaal genageld. Met enige regelmaat vinden terroristische aanslagen plaats: in 2002 bij een theatervoorstelling in Moskou, in 2004 in een school in Beslan, in 2010 en 2016 in de metro van Moskou en Sint Petersburg. In de Sovjettijd voelden de mensen zich naar eigen zeggen veel meer met elkaar verbonden. Men moest met elkaar wel  goederen en diensten uitruilen en men deelde ook vaak hetzelfde communistische ideaal. In de keiharde geldeconomie van de huidige vrije markt ervaart men dat veel minder. Het sterftecijfer in Rusland is ongekend hoog. De naar Amerika geëmigreerde Russische journaliste Gessen constateert bij haar terugkeer tot haar verbijstering dat haar vrienden eigenlijk helemaal niet zo geschokt reageren wanneer mensen uit hun directe omgeving plotseling om onduidelijke redenen sterven.

 

Volgens de Amerikaanse antropologe Parsons lijden steeds meer Russen aan een gevoel van nutteloosheid en gebrek aan hoop. "Ne nuzhnaja": "Ik ben immers nergens meer voor nodig." Vooral door ziektes en ongevallen is het sterftecijfer veel hoger dan in andere landen. Bij de meeste Russen vormt lijden zo'n vanzelfsprekend onderdeel van hun leven, dat ze nergens meer van opkijken. Een journalist die bijvoorbeeld wil weten hoe de, door de Europese sancties en oliecrisis, ongekend snel stijgende prijzen worden ervaren, komt vooral veel schouderophalen tegen. Zoals mijn Russische vrienden in zo'n geval zeggen: "Wat doe je er aan? Dit is immers Rusland."

 

YouTube filmpje over en met Svetlana Alexijevitsj 'The Soviet person remains', Nobel Prize winner Svetlana Alexievich - BBC Newsnight 

(7,16 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.