A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

Waarom lijden Russen zoveel meer dan wij?

"Als het vaderland het eist gaan we op een egel zitten." Als een ware antropoloog verdiept onderzoeksjournaliste Alexijevitsj zich op basis van interviews in de collectieve geestesgesteldheid van het Russische volk. Een andere vrouw zei tegen haar: "We zijn echte oorlogsmensen: als we er al niet op wachtten, dan maakten we ons klaar voor de oorlog. We leefden nooit anders." Clichés ter verklaring in overvloed: het ligt aan hun slavenmentaliteit, hun opofferingsgezindheid, hun fatalisme. Psychologiseren is eenvoudig; deze houding echt begrijpen ingewikkelder. Inzicht in de historisch structurele staatsagressie en de daarmee samenhangende sociale onveiligheid helpt in ieder geval.

 

Rusland is van oudsher een militaire boerensamenleving, met gewelddadige oorlogen en hardhandige repressie van binnenlandse opstanden. Alle Russen wisten zich toentertijd het persoonlijk bezit van de tsaar en de boerenlijfeigenen ook nog eens van de landheer. Ongebreideld geweld door tsaar en landheer en structurele veronachtzaming van de waarde van een mensenleven waren de norm. Geweld lokt geweld uit. Niet voor niets vermoordden Russische onderdanen vijf van hun tsaren; de bolsjewistische moord op Nicolaas de Tweede was de laatste. En het waren ook de Bolsjewieken die bij het doden van hun landheren ongekend bruut geweld toepasten. In de jaren daarna overleden naar schatting 20 miljoen mensen door burgeroorlog, repressie en hongersnood. In 1944 was 95% van de soldaten uit het begin van de Tweede Wereldoorlog niet meer in leven. In totaal stierven in deze oorlog wederom zo’n 25 miljoen Russen. Na de oorlog bleven de dorpen achter zonder mannen. Alexijevitsj verhaalt hoe de paar verminkte mannen die wel terugkeerden met open armen werden ontvangen.

 

Ook nu bestieren intimidatie en onberedeneerde angst het dagelijks leven: de 'KGB-mentaliteit' van overheidsdienaren is berucht. Soldatenmoeders, in de jaren negentig nog 'helden van de samenleving', werden vanwege getormenteerd Oekraïne als ‘spionnen van het Westen’ aan de schandpaal genageld. Met enige regelmaat vinden er terroristische aanslagen plaats: in 2002 tijdens een theatervoorstelling in Moskou, in 2004 in een school in Beslan, in 2010 in een Moskouse metro. In de Sovjettijd voelden de mensen zich naar eigen zeggen meer met elkaar verbonden: door de noodzakelijke onderlinge ruil van goederen en diensten, maar ook door het communistische ideaal. Nu ervaart men dat als veel minder. Het sterftecijfer in Rusland is ongekend hoog. Bij haar recente terugkeer in Rusland constateert de Russische journaliste Gessen tot haar verbijstering dat haar vrienden zich helemaal niet zo geschokt tonen wanneer mensen uit hun directe omgeving om onduidelijke redenen plotseling overlijden.

 

Volgens de Amerikaanse antropologe Parsons lijden steeds meer Russen aan gevoelens van nutteloosheid en gebrek aan hoop. Het sterftecijfer door ziektes en ongevallen is veel hoger dan in andere landen. Bij de meeste Russen is het lijden zo'n vast onderdeel van hun leven dat ze nergens meer van opkijken. De journalist die wil weten hoe de snel stijgende prijzen vanwege Europese sancties en oliecrisis worden ervaren, ziet vooral veel schouderophalen. Mijn Russische vrienden zeggen steevast: 'Wat doe je er aan? Dit is Rusland.'

 

Filmpje over en met Svetlana Alexijevitsj 'The Soviet person remains', Nobel Prize winner Svetlana Alexievich - BBC Newsnight (7:16') 

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.