A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Waar is de Russische adel gebleven?

Waar is de Russische adel gebleven?

Haar begraafplaatsen werden voetbalvelden of woonwijken en haar grafmarmer verdween in de ornamenten van de Moskouse metro. In een uithoek van de toeristische attractie Krutitskoe Podvore trof ik in de hoofdstad onlangs nog totaal verweesd de minder kostbare overblijfselen aan. Enkele jaren geleden heeft voor het eerst een wetenschapper uitgebreid onderzoek gedaan naar het lot van bijna twee miljoen adellijke Russen in de Sovjettijd. De Amerikaanse historicus Douglas Smith laat in zijn Verloren Adel (2012) de gruwelijke consequenties zien van de zogeheten klassenstrijd. Op de foto zien we 23 leden van de familie Golitsyn, een beroemd adellijk geslacht uit de 17de eeuw. Tijdens Stalin zijn er dertien gevangen genomen, vijf naar het buitenland gevlucht en vijf vermoord.

 

De 19de-eeuwse adel was een elitaire groep met een gecultiveerde levensstijl en een sterk standsbewustzijn. Diverse edellieden waren bovendien schrijver, politiek filosoof of musicus. Poesjkin, Gogol, Herzen, Bakoenin, Lermontov, Toergenjev, Dostojevski, Tolstoj en Rimski-Korsakov zijn wel de bekendsten. De opkomst van de meritocratische samenleving en de geleidelijke vervanging van de agrarische sector door de industrie ondermijnden haar maatschappelijke positie. Al tijdens de Amerikaanse en Franse Revolutie eind 18de eeuw werden de eerste signalen van deze verandering zichtbaar. Begin 20ste eeuw verloor zij niet alleen in West-Europa maar ook in Rusland steeds meer aan prestige.

     Het aanvechten van de privileges van de Russische adel na de Russische Revolutie was dus niet uniek. Wel uniek was de wijze waarop het zich voltrok. De verwoesting van de adel was ongekend rigoureus en meedogenloos. Waarom gingen de Bolsjewieken eigenlijk zo tegen haar te keer? Volgens het grondbeginsel van de Sovjetstaat moest de klassenstrijd leiden tot de 'heerschappij van het proletariaat' en de oude heersende klasse diende daarom te verdwijnen. Ook Marx zag ‘de dood van de bourgeoisie’ als een ‘historische onvermijdelijkheid’.

 

De Russische adel werd niet in één keer vernietigd. Tussen 1918 en 1945 werd de telkens nog overblijvende adel opnieuw keihard aangepakt. Enkele vragen dringen zich nog steeds op: waarom heeft ze zich niet heviger verzet?; waarom is ze niet in groten getale vertrokken? Kennelijk konden de meesten niet geloven dat ze zo massaal zouden worden uitgeroeid. De liquidatie van adellijke personen na de Franse Revolutie vormde dan ook slechts een fractie van wat de Russische adel is overkomen.

     Maar de getormenteerde boeren hebben er ook aan bijgedragen. Door de afschaffing van de lijfeigenschap waren ze er naar hun idee alleen maar op achteruitgegaan. Zonder hun meester opeens aan zichzelf overgeleverd, hadden ze ‘te weinig om te leven en te veel om te sterven’. Onder aanmoediging van de Bolsjewieken zagen de boeren hun kans schoon zich massaal op de adel te wreken. Eind 1918 hadden ze 50% van de landgoederen verwoest, dertig jaar later stond nog maar 5% van de adellijke bezittingen overeind. Na de dood van Stalin in 1953 werd de adel gerehabiliteerd, samen met miljoenen andere slachtoffers van het Sovjetbewind. Maar toen was het te laat.

 

Zie voor Poesjkin ook 'Waarom moest Poesjkin sterven in een duel?'; zie voor meer algemene info www.Rusland-colleges.nl

 

Youtubefilmpje over Douglas Smith's Verloren Adel (2012)

(2,34 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.