A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Waar is de Russische adel gebleven?

Waar is de Russische adel gebleven?

Haar begraafplaatsen zijn vervangen door voetbalvelden en woonwijken en het grafmarmer verdween in de ornamenten van de Moskouse metro. In een uithoek van de toeristische attractie Krutitskoe podvore trof ik onlangs nog de minder kostbare overblijfselen totaal verweesd aan. Voor het eerst heeft een Amerikaans historicus uitgebreid onderzoek gedaan naar het lot van bijna twee miljoen Russen van adel in de Sovjettijd. Douglas Smith laat in zijn ‘Verloren Adel’ de gruwelijke consequenties zien van de zogeheten klassenstrijd. Op de foto bevinden zich 23 leden van de familie Golitsyn, een beroemd adellijk geslacht uit de 17de eeuw. Tijdens Stalin zijn er 13 gevangen gezet, 5 naar het buitenland gevlucht en 5 vermoord.

 

De 19de-eeuwse adel was een elitaire groep met een gecultiveerde levensstijl en een sterk standsbewustzijn. Diverse edellieden waren bovendien schrijver, politiek filosoof of musicus. Poesjkin, Gogol, Herzen, Bakoenin, Lermontov, Toergenjev, Dostojevski, Tolstoj en Rimski-Korsakov zijn wel de bekendsten. Begin 20ste eeuw verloor zij niet alleen in West-Europa maar ook in Rusland aan prestige. De opkomst van de meritocratische samenleving en de geleidelijke vervanging van de agrarische sector door de industrie ondermijnden haar maatschappelijke positie.

 

Het aanvechten van de privileges van de Russische adel na de Russische Revolutie was dan ook niet uniek. Wel uniek was de wijze waarop het zich voltrok. De verwoesting van de adel was ongekend rigoureus en meedogenloos. Waarom gingen de Bolsjewieken eigenlijk zo te keer tegen de Russische adel? Volgens het grondbeginsel van de Sovjetstaat moest de klassenstrijd leiden tot de 'heerschappij van het proletariaat' en daartoe diende de adel als oude heersende klasse te verdwijnen. Ook Marx noemde ‘de dood van de bourgeoisie’ een ‘historische onvermijdelijkheid’.

 

De Russische adel werd niet in één keer vernietigd. Tussen 1918 en 1945 werd de overblijvende adel telkens opnieuw keihard aangepakt. Enkele vragen dringen zich op: waarom heeft ze zich niet heviger verzet? Waarom is ze niet in groten getale vertrokken? Kennelijk kon ze niet geloven dat ze zo massaal zou worden uitgeroeid. De liquidatie van adellijke personen tijdens de Franse Revolutie, ruim een eeuw daarvoor, vormt slechts een fractie van wat de Russische adel is overkomen.

 

Ook de getormenteerde boeren hebben er aan bijgedragen. Door de afschaffing van de lijfeigenschap waren ze er naar hun idee alleen maar op achteruitgegaan. Zonder meester opeens aan zichzelf overgeleverd, hadden ze ‘te weinig om te leven en te veel om te sterven’. Onder aanmoediging van de Bolsjewieken zagen de boeren hun kans schoon zich massaal op de adel te wreken. Eind 1918 hadden ze 50% van de landgoederen verwoest, dertig jaar later stond nog 5% van de adellijke bezittingen overeind. Na de dood van Stalin werd de adel gerehabiliteerd, samen met miljoenen andere slachtoffers van het Sovjetbewind. Maar toen was het te laat.

 

Bekijk voor meer info over Douglas Smith's Verloren Adel onderstaand filmpje (2,34 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.