A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Russische nomaden verliezen Noordpool aan olie én klimaat

Nenets-Rus-in-tsjum-geeft-brood-aan-rendier-131109 Een Nenets-Rus geeft vanuit zijn tsjum brood aan een rendier

Zo'n 45.000 nomadische Nenets-Russen wonen al sinds mensenheugenis op de Jamalse toendra, het schiereiland boven de Russische poolcirkel. In 2018 trokken zij vanwege het smeltende ijs voor het eerst met hun rendieren niet naar het noorden. Deze slechte boodschap heb ik uit de aangrijpende documentaire Verovering van de Noordpool (2018), van Kadir van Lohuizen en zijn Russische collega Joeri Kozirev. Door het alsmaar groeiende oerwoud van pijplijnobstakels en nu ook nog het verdwijnende poolijs wordt de trekroute voor hun kuddes alarmerend kort. Gebeurt hetzelfde met de Nenets-Russen wat overal elders met inheemse volkeren gebeurt, eerst de verpaupering en daarna het uitsterven? Ooit fokten ze voor het hoeden van hun rendieren en het trekken van hun sleden zo'n bijzonder hondenras, dat Russische poolexpedities er nog steeds dankbaar gebruik van maken. Zich aanpassen aan omstandigheden konden ze als de beste. Maar lukt dat opnieuw, nu ze als een soort David tegenover Goliath staan? 

 

Slavische Russen arriveerden er voor het eerst in de 17de eeuw, hoofdzakelijk om er belastingen te heffen. Met de gedwongen socialistische collectivisatie midden 20ste eeuw veranderden de kleine nomadische familiebedrijfjes in staatsondernemingen en immense kuddes, met overbegrazing tot gevolg. In 1960 kwamen de eerste olie- en gasboringen, waardoor het trekgebied voor de nomaden al kleiner werd en veelvuldige olielekkages de natuur bovendien veel schade toebrachten. En in al die eeuwen is hen ook veel beloofd. Zo kregen ze als kleine etnische groep in de Sovjetperiode relatieve autonomie en extra overheidsfinanciering. Maar ze moesten toen wel al hun verdiensten inleveren en tegen een vast salaris werken. Tegenwoordig vliegt het staatsgasbedrijf Gazprom met een helicopter rond om de kinderen naar kostschool te brengen en weer terug. Maar deze kinderen, die het nomadische leven steeds meer ontwend raken, gaan daarna hoogstwaarschijnlijk naar elders, waar wel werk is. Voor Nenets-Russen lijkt nu de definitieve klap te zijn gekomen, in de 21ste eeuw, met de klimaatverandering.

 

De fotojournalist Van Lohuizen deed onderzoek in de Amerikaanse en Canadese Noordpool, zijn collega Kozirev in het veel grotere en veel verder ontwikkelde Russische deel. Onder het hele schiereiland Jamal blijken namelijk fossiele brandstoffen te zitten. Kozirev voegt er nog een verschijnsel aan toe: de oprukkende militarisering op de Noordpool en daarmee een nieuwe frontlinie tussen Oost en West. Want het gebied wordt economisch alleen maar interessanter: Russische schepen konden in de zomer van 2018 voor het eerst zonder ijsbreker de veel kortere en financieel aantrekkelijker noordelijke zeeroute bevaren. De Nenets-Russen hebben vooralsnog zo te zien niets in handen om voor zichzelf het tij te keren. Maar ondertussen is hun levenswijze al danig aan het veranderen. En tenslotte: in Rusland verliest David het al eeuwenlang van Goliath.

 

Voor het bijna twee uur durende optreden van Kadir van Lohuizen in het Amsterdams Pakhuis de Zwijger over hun documentaire Verovering van de Noordpool klik hier.

 

Youtube propagandafilmpje 'Gas drilling in Russia's Far North threatens Nenets community' van de Russische staatstelevisie RT uit 2013, waarin klimaatverandering nog geen rol speelde: 'Geologists have found out that the whole of the Yamal region is literally swimming in gas. For Gazprom, the Russian gas monopoly, tapping into those reservoirs has meant a huge investment. Before the first cubic meter of gas could flow from Novozapolyarniy, this huge complex had to be built, hundreds of kilometers north of the Polar Circle. The natural gas is delivered far away to Berlin by a long distance pipeline. But their industrial activity may threaten the Nenets' traditional way of life.'

(21,53 min. Engelstalig).

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.