A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Russen hebben meer met begraafplaatsen dan wij

DSC00997 Op begraafplaats Bakhtin in Tomsk

Svetlana Alexijevits interviewde voor Het einde van de rode mens (2014) een oudere vrouw op een begraafplaats. "Waarom wilt u eigenlijk hier afspreken?", vroeg de schrijfster enigszins verbaasd. "Hier kijk je mensen in de ogen die er al niet meer zijn", antwoordde de vrouw. Iemand in de ogen willen kijken die er niet meer is? Ja, die behoefte herken ik. Een begraafplaats heeft voor mij ontegenzeggelijk iets verwachtingsvols en laat bovendien in een notendop zien hoe een samenleving met de levenden omgaat. Maar mijn indruk is dat Russen meer met begraafplaatsen hebben dan wij. Sterker nog: ik vermoed dat de mensen er beter voor de doden dan voor de levenden zorgen. In het Siberische Tomsk kreeg ik ermee te maken toen enkele vrienden overleden. Nu ga ik met hun familie steevast naar de geliefde begraafplaats Bakhtin. Gehard door het leven zie je meestal weinig emoties, maar bij hun doden heeft kennelijk niemand iets te verbergen.

 

Marsrutka 13 rijdt rechtstreeks naar Bakhtin, stopt vlak voor de poort en de volle bus loopt volledig leeg. Zelf ga ik in Amsterdam regelmatig naar begraafplaats de Nieuwe Ooster en dan ben ik meestal alleen. Als het Siberische klimaat het toelaat zie je op Bakhtin overal mensen in de weer. Laatst ging ik ernaartoe met de 90-jarige Jekaterina Michajlovna die haar overleden zoon Oleg wilde bezoeken (zie Mijn ‘taiga moeder’ Jekaterina Michajlovna en Stadsjager in de taiga). Bij zijn graf aangekomen kuste ze huilend zijn foto en poetste liefdevol zijn beeltenis schoon. Ze verzorgde zijn grafsteen, de planten en op een vast bankje plus tafeltje nuttigden we samen onze meegebrachte wodka met brood en worst (zie foto). Zo'n ritueel geeft voldoende aanleiding om een tijdje bij de overledene te blijven zitten. In de prachtige documentaire Rode Ziel (2017) van Jessica Gorter hebben familieleden in een bos bij Sint-Petersburg, waar ze hun doden vermoeden, een geïmproviseerde begraafplaats gemaakt. Het gaat om mensen die in de Sovjettijd zijn doodgeschoten maar nooit werden geïdentificeerd. Uit het verre Karelië komen ze speciaal hiernaartoe om hun geliefden te gedenken. Op een boom spijkeren ze een naamplaatje en versieren het met bloemen. Hun liefdevolle aandacht doet me denken aan het grafbezoek in Tomsk.

 

Elk graf wordt omringd door een hek en binnen het hek is alles van jou. Enkele jaren geleden hoorde ik dat Bakhtin vol is en dat de mensen hun doden voortaan naar een nieuwe begraafplaats dienen te brengen. Maar dat wil niemand. De andere begraafplaats ligt veel te ver weg en wat nog erger is, een eigen hek om het graf mag daar niet meer. Vriendin Lylia heeft haar overleden vriend Herman, tevens lokaal bekend kunstenaar, tot haar grote tevredenheid toch nog op Bakthin kunnen begraven. Vermoedelijk hebben de steekpenningen van enkele vrienden geholpen? Zijn graf ligt op een geasfalteerd stuk oud parkeerterrein, maar dat neemt ze graag voor lief. Als ik voor het eerst Hermans graf bezoek is het er snikheet en helemaal kaal, zonder schaduwrijke bomen, zonder groen, maar wel mét hek en dus met privacy.

 

Zie http://rusland-colleges.nl/ voor meer info.

Zie youtube filmpje met het stemmige Russisch-orthodoxe gebed voor de dodenVechnaya Pamyat (Eeuwige herinnering), begeleid met dia's van ondermeer bekende overledenen uit de orthodoxe kerk (2007

(8,49 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.