A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Ongetemd leven in een precaire omgeving

Ongetemd leven in een precaire omgeving

Wie kent niet ‘De Dodenrit’, het lied van drs. P., dat zich afspeelt in de buurt van Omsk, Siberië? Behalve over een wonderlijke familie op een trojka gaat het over wilde dieren, menshoge sneeuw, woeste landschappen en ijzige kou. Mijn ooit noodzakelijke autoritten tussen Novosibirsks luchthaven en het logeeradres in Tomsk zal ik nooit vergeten. De ruim 250 kilometer waar je 's zomers zo'n 4 uur over doet, kost je 's winters, met overal ijs en kapot gevroren wegdek, gemakkelijk het dubbele. Al die eindeloos lijkende wegen, maar ook de fragiele dorpjes met haar eenvoudig levende bewoners, spreken sterk tot de verbeelding. De volkomen verlatenheid en afwezigheid van welke hulp dan ook kunnen je tijdens zo'n rit danig naar de keel grijpen. Steden liggen honderden kilometers uit elkaar en je kunt er dagen reizen zonder iemand tegen te komen. Problemen los je in principe zelf op. En als dat niet lukt dan is de zo geroemde Russische gastvrijheid voor een reiziger doodeenvoudig bittere noodzaak. 

 

Rusland heeft een oppervlak van 400 x Nederland en het grotendeels lege land is verdeeld in negen tijdzones. Tweederde is volkomen ongeschikt voor landbouw. De vier ecologische regio's zijn heel verschillend: toendra, het gebied binnen de poolcirkel; taiga, met de ontelbare naaldwouden; de begroeide steppen in het zuiden en tenslotte de bergen in Oeral en Altaj. Voor het kunstenaarsoog vormt dit natuurlijk prachtig materiaal. Schilders als Repin, Savrasov, maar ook Maljavin en Perov gingen in de 19de eeuw op zoek naar de meest afgelegen plekken en ook Moessorgski vond daar de volksliederen voor zijn beroemde composities. In De Kersentuin laat Tsjechov zijn protagonist zeggen: "Heer, u gaf ons immense wouden, oneindige velden en een grenzeloze horizon. En er te wonen maakt reuzen van ons." Een reuzenland, bevolkt door reuzen, dat is het idee. 

 

Mentaliteitshistorici als Fernand Braudel kregen in de tweede helft van de vorige eeuw steeds meer aandacht voor de geografie als medeverklaringsfactor van de mentaliteit van mensen. De Slavist Emma Willis ziet vanwege die onmetelijke ruimte aan de ene kant veroveringslust en aan de andere kant veroveringsweerzin. Mensen hebben behoefte aan open ruimtes, maar ook aan afscherming en afgrendeling. In Russia as Space (2004) noemt ze de  sociale eenzaamheid, met al die oneindige vertes om je heen, maar ook  het in onze ogen romantisch aandoende geloof in de onbegrensde vrijheid van het platteland. Ondanks het autocratische en centralistische staatsapparaat voelt het Kremlin buiten de grote steden een stuk minder machtig. Menige Rus denkt er betrekkelijk gemakkelijk onvindbaar in te kunnen verdwijnen, mocht de staat hem teveel op de hielen zitten. Maar uit de tragische sovjet-geschiedenis blijkt het tegendeel.

 

Youtube filmpje van drs. P De Dodenrit 

‘We rijden met de trojka door het eindeloze woud.

Het vriest een graad of dertig, het is winter en vrij koud’

(5:13 min,1974)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.