A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Nostalgie naar het socialisme

Nostalgie naar het socialisme

Het lekkerste en ook nog eens het goedkoopste Russische ijsje is de plombír. In de winter van 1997 startte ik mijn Russische verkenningstocht in Siberië, wellicht het koudste deel van de bewoonde wereld. En wat zag ik tot mijn verbazing in de straten van Tomsk, bij 40 graden onder nul? Stedelingen die massaal ijs aten. Tegenwoordig kun je ook bij ons in de winter steeds meer ijssalons aantreffen, maar in die tijd was ik compleet verrast. Ook ik bestelde natuurlijk een ijsje, maar veel keus was er niet. Het assortiment in de forse diepvrieskist bestond uitsluitend uit grote doorzichtige plastic zakken vol wafelkuipjes met een vanille ijsbolletje erop. De ijsjes hadden geen eigen verpakking en zaten daardoor danig aan elkaar vastgeplakt. Een overblijfsel uit de magere sovjettijd? Bij de eerste lik kreeg ik meteeb aangename herinneringen aan het favoriete ijsje uit mijn jeugd: een bolletje tussen twee wafels ingeklemd. Bij dit ene ijsje zou het dan ook niet blijven blijven...

  

Een flink aantal jaren later verbleef ik zoals gewoonlijk weer in Rusland, deze keer in Moskou bij mijn Russische vriendin Varya. IJsjes waren in de tussentijd een massaproduct geworden en je kon er nu elk ijsje kopen dat je maar wilde. Ik bestelde weer mijn lievelingsijsje en tot mijn grote opluchting bestond het nog. Inmiddels zat er wel een aparte verpakking omheen. Op de modern ogende wikkel stond met grote rode cyrillische letters 'CCCP' - Russisch voor USSR - en met een rode ster in de linkerbovenhoek. De ster vormde hét kwaliteitskeurmerk in de sovjettijd, zo wist ik me te herinneren. En tot mijn grote verbazing koos de 37-jarige en goedverdienende Varya, normaal gesproken gek op westerse of westers ogende producten, ook voor 'mijn' plombír! 

 

Waarom ik zelf dit ijsje koos wist ik heel goed. Zoals gezegd deed het me - nostalgisch - denken aan vroeger, aan mijn jeugd, aan het eerste ijsje in mijn leven waar ik zo van heb genoten. Maar waarom koos Varya het? Ze was immers nog veel te jong voor sovjetnostalgie? Kocht ze het wellicht vanwege de sovjetsymbolen op de wikkel? In de literatuur kun je lezen dat menige hedendaags Rus een intens verlangen kan hebben naar sovjetparafernalia. Een reden hiervoor zou kunnen zijn dat men nieuws over recessie of oorlog eenvoudigweg niet meer kan horen. En wie twijfelt over de toekomst gaat graag terug naar het verleden. Volgens de Russische schrijver Arkadi Ostrofsky in zijn The Invention of Russia (2005) kunnen louter de symbolen uit de Sovjettijd - maar ook een geluid, een kleur, een traag levensritme of een bepaalde reuk - een intens gevoel van continuïteit en stabiliteit geven. Gevolg hiervan is wel dat Sovjet-nostalgie het politieke mijnenveld van de Sovjetperiode in een soort esthetisch project doet veranderen. Varya zegt steevast dat ik haar hang naar symbolen van de Sovjettijd vooral moet opvatten als een knipoog en er niet zo moeilijk over moet doen. Maar onschuldig is deze vorm van nostalgie in ieder geval niet.

 

Youtube filmje 'Russische kampioen eet een chocoladeplombír in Jakoetsk bij 58 graden vorst' (December 2016) 

(0,1 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.