A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Naïeve buitenlanders in de Russische Revolutie

Winterpaleis-bestorming-1917-050417

Altijd verbaas ik me weer over mijn eigen en andermans naïviteit bij het begin van grote historische gebeurtenissen. Zo geloofde ik in de jaren '90 -  zeker als ik persoonlijk ter plekke was - hartstochtelijk in de wording van de Russische democratie. Er met je neus bovenop staan en met je ogen en oren wijd open: hier zweren niet alleen onderzoeksjournalisten bij maar ook wij, antropologen. Maar dat wil kennelijk nog niet zeggen dat je de sociale werkelijkheid dan ook beter interpreteert. Met wellicht nog meer passie keken westerse expats rond 1917 naar de aanleiding tot de Russische Revolutie en de Burgeroorlog. De expats verbleven vooral in de twee grootste steden: alleen al Sint-Petersburg kende er zo'n 5000. In Midden in de Revolutie (2016) laat de Britse historicus Helen Rappaport ons op basis van brieven en dagboeken zien waaruit hun naïviteit bestond.

 

"Heerlijk om deze geweldige tijd mee te maken", zo citeert ze uit een brief van een Engelse ooggetuige. De Franse journalist Amélie de Néry vertolkte haar ideeën als volgt: "Eindelijk kan dit grootste volk ademhalen, hebben de mensen hun ketenen afgeworpen, samen met de last die eeuwenlang op hen heeft gedrukt." De Britse expatgemeenschap in Sint-Petersburg stamt al uit de 18de eeuw. Een eeuw later kwamen ook de Amerikanen hen in groten getale achterna. Het zijn vooral deze buitenlanders waar het boek van Rappaport over gaat. Zij leefden in de hoofdstad in relatief rijke maar besloten kolonies en kwamen zelden in aanraking met boeren of andere gewone burgers. Als ze al met Russen omgingen was dit met de elite, waarmee ze meestal Frans spraken. Menige expat wilde zo graag dat de Russen net als hij de ‘zoete smaak van vrijheid van meningsuiting’ zouden proeven, dat hij zijn ogen sloot voor alle gewelddadigheden.

 

Mensen, ook professionals, zien vaak vooral wat ze willen zien. In zo'n situatie ben je nieuwsgierig, maar ook bang en hoopvol. En dit soort emoties vertroebelen je blik. Het pakte dan ook allemaal heel anders uit. De Russische Revolutie was van een ongekende wreedheid en heeft weinig goeds opgeleverd, zoals we inmiddels weten. Toch heeft naïviteit op zo'n historisch moment ook zo zijn voordelen. De Britse vrijwillige verpleegsters in het Anglo-Russische ziekenhuis bleven juist dankzij hun naïviteit onverstoorbaar op hun post en deden gewoon het werk waarvoor ze waren gekomen. Bij hevige onlusten zorgden ze er vooral voor dat hun patiënten niet ín, maar juist veilig ónder hun bed lagen, met volledige veronachtzaming van hun eigen kwetsbaarheid. "En daar stonden ze dan, ieder naast hun bed", aldus een Britse predikant die hier ooggetuige van was, "in kalme berusting, alsof de gebroken ramen en de huilende meute buiten iets doodgewoons waren". Wellicht naïef, maar wel dapper en hulpvaardig. Ikzelf zou vermoedelijk allang de benen hebben genomen, maar ook dat weet ik niet zeker.

 

Een kort youtube-filmpje met een feitelijke samenvatting van de aanloop naar de Russische Revolutie en daarna. Wilt u meer weten of verder de diepte in? Schrijft u zich dan in voor de HOVO Utrecht cursus "De 'Russische ziel' 1917-1991" die 20 september 2017 begint: https://www.hovoutrecht.nl//

Epic History: The Russian Revolution (2016); gemaakt in samenwerking met Bridgeman Images 

 (Engels gesproken, 13,41 min.)

 

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.