A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Mijn ‘taiga moeder’ Jekaterina Michajlovna

Mijn ‘taiga moeder’ Jekaterina Michajlovna

U kent ze wel, de baboesjkas die in Moskou of St. Petersburg bij de metrostations kleine porties bessen, groente of boeketten aanbieden. Mijn 'taiga moeder' Jekaterina Michajlovna was ook zo iemand. Heel stilletjes zat ze op haar bed en knipte de dode bloemen en blaadjes weg. De volgende dag moesten haar gladiolen er immers goed uitzien, want dan stond ze weer op haar vaste plek op het Dzerzjinski Plein in Tomsk. Haar familieachtergrond lijkt op die van veel families in Siberië. Bijna alle denkbare gebeurtenissen in de Russische geschiedenis kun je erin terugvinden: Poolse krijgsgevangenen, deportaties, 'koelak'-beschuldigingen, alcoholisme, armoede, honger, keuterboeren, sovchozen en ook oudgelovigen. Begin deze maand was ik weer bij haar. Dochter Irina uit Vladivostok was bij haar ingetrokken en moet de inmiddels 93-jarige nu dag en nacht verzorgen. Zonder lift naar haar flat op de vierde verdieping zit deze voorheen zo actieve vrouw nu al zo'n drie jaar min of meer opgesloten. 

 

Jekaterina Michajlovna leerde ik 15 jaar geleden kennen toen haar zoon Oleg, een van mijn Russische vrienden, overleed (Zie ook blog van 17 juni 2017). Na zijn begrafenis bood ze spontaan haar huis aan als logeeradres. Op den duur noemde ze mij haar 'Hollandse dochter' en ik haar, maar dan stilletjes in mezelf, mijn 'taiga moeder'. Bijzondere beelden heb ik genoeg. Zoals toen we terugkeerden van haar datsja in een overvolle elektrichka en we beiden moesten staan. Aan haar armen hingen ogenschijnlijk probleemloos een zware zak aardappelen en een enorme bos gladiolen. Ik wilde haar helpen maar moest het al na enkele minuten schaamtevol opgeven. Bloemen verkopen deed ze alleen in haar oudste jas en met het lelijkste hoofddoekje. Anders ben je niet geloofwaardig, luidde haar schelmachtige devies. Ondanks haar magere pensioen was ze altijd opgewekt en ze wilde noch mijn kostgeld noch mijn ‘dure’ inkopen. Het huishouden draaiende houden, zo simpel was voor haar het leven. Volgens stadsgenote Lilya hebben in de Sovjettijd veel oudere vrouwen juist deze montere overlevingsdrang verloren.

 

Toen ik hoorde over het verleden van haar ouders, paste het allemaal precies: een als ‘koelak’ verklaarde vader en een oudgelovige moeder. Beiden staan bekend om hun eigenzinnigheid, discipline en onuitputtelijke energie. Haar vader weigerde na de collectivisatie op een sovchoz te gaan werken en begon volkomen berooid een nieuw leven in het wat minder stringente dorpje Kaftanchikova in de buurt van Tomsk. Ondertussen hield moeder het gezin van vijf kinderen bij elkaar en stuurde haar jongste dochter Jekaterina Michajlovna naar Moskou om daar voor administrateur door te leren. De dochter werkte zich vervolgens op binnen het lokale hotelwezen, van eenvoudig receptioniste tot prestigieuze directeur van 'Sibir', het grote stadshotel dat nog steeds floreert. Tijdens haar pensioen was ze een echte zzp'er: bloemenverkoopster van datsja tot marktplein. Ze zaaide ze zelf in, kweekte ze op en bracht ze naar Tomsk.

 

Oudgelovigen, zo leert ons in bijgaande documentaire de 70-jarige dochter Agafia Lykov, weten zelfs in de meest onherbergzame Siberische taiga met opvallende opgewektheid te overleven. Wat mij betreft geldt dit ook voor Jekaterina Michajlovna, eveneens een dochter van een oudgelovige. Weliswaar ziet Jekaterina Michajlovna er nu veel te kwetsbaar uit en soms moet ze zelfs huilen om haar verdwenen zelfstandigheid. Maar gelukkig verschijnt altijd weer haar opgeruimdheid en brede gulle glimlach. Zo stilletjes op bed haar koopwaar knippen zal mijn 'taiga moeder' helaas nooit meer doen.

 

Youtubefilm Surviving in the Siberian Wilderness for 70 Years (2016) 

Midden jaren veertig reisde een familie van oudgelovigen nog dieper de ontoegankelijke Siberische taiga in, om zo te ontsnappen aan vervolging en aantasting van haar levensstijl. De familie Lykov ging wonen in het Sajangebergte, 250 km verwijderd van de bewoonde wereld. In 1944 werd dochter Agafia geboren. Sindsdien woont Agafia er blijmoedig en vanaf 1988 helemaal alleen, als laatste overlevende van haar familie.

(35,44 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.