A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Kan Siberië zich ook afscheiden?

Siberia-Map-in-Cyrillisch-met-steden-en-regios-II-211111

Een afscheidingsbeweging zoals in Catalonië bestaat ook in Siberië* al lang. Voor tegenstanders van de communistische heilstaat vormde de regio tijdens de Burgeroorlog zelfs een van de belangrijkste steunpunten. De Siberische vlag met groen voor taiga en wit voor sneeuw stamt uit die tijd. Ook daarna braken er regelmatig opstanden uit tegen het centrale gezag, vanaf 1991 steevast gevolgd door de roep om afscheiding. De grond zit weliswaar vol olie, gas, diamant, goud en koper, maar Siberiërs ervaren hun gebied vooral als een wingewest voor Europees-Rusland. Zeker de mensen op het platteland voelen dagelijks het enorme verschil tussen de rijkdom aan bodemschatten en hun eigen armoede. Een geïnterviewde uit Grensland (2015) van Jelle Brandt Corstius vat de situatie aanschouwelijk samen: "Niets verandert er hier, dat is de paradox, je zou zo de Russische Revolutie kunnen filmen." Hoe sterk zijn hun separatistische claims eigenlijk?  

 

Lomonosov, beroemd scheikundige uit de 18de eeuw en rector van de eerste Russische universiteit, formuleerde het in zijn tijd al zo: "Rusland zal groot worden door Siberië." Eind jaren '90 kwam hier tweederde van de Russische export vandaan. Volgens Tolokonnikova in Pussy Riot: Zo begin je een revolutie (2017) zou Poetin dit in een speech ook min of meer hebben toegegeven: "We horen heel vaak van uiteenlopende functionarissen hoe 'unfair' het is dat Siberië met zijn onmetelijke rijkdommen bij Rusland hoort." Maar na het referendum op de Krim houdt de president vooral de buitengebieden goed in de gaten. Immers: als de Krim zich kan afscheiden van Oekraïne, waarom Siberië dan niet van Rusland? Onder de recente Wet tegen het Extremisme krijgen de mensen zelfs geen toestemming om te demonstreren. En een openlijke roep om afscheiding levert al gauw vijf jaar gevangenisstraf op. In Grensland zie je toch wel kleine groepen separatisten, zoals in Novosibirsk (zie filmpje). En in 2017 vonden in diverse Siberische steden ondanks het verbod nog omvangrijke demonstraties plaats.

 

Maar verder hoor je er nauwelijks over en dat heeft ook andere oorzaken. Van 'etno-regionalisme' is geen sprake, want 94% van de Siberiërs is etnisch Russisch. Ze hebben geen eigen taal of markante eigen cultuur. Ze hebben geen autonome politiek of economie: alle grondstoffen worden elders verwerkt en de eigenaren, managers, exporteurs en aandeelhouders wonen in Moskou of in het buitenland. Vriend Valeri uit Tomsk had nog een ander argument: "Natuurlijk doen we dat niet. Dan zou Siberië meteen worden ingepikt door China. Als zelfstandige regio zijn we veel te kwetsbaar!" Andere critici waarschuwen tegen een nieuw 'etnisch stempel' in het Russische paspoort, zoals in de Sovjet periode. Ik hoor het mijn Siberische vrienden elke keer weer zeggen: 'Moskou is gelukkig erg ver weg!' De meest toegepaste strategie is dan ook om de lange arm van het Kremlin zo ongevaarlijk mogelijk te houden. Menige Siberiër beschouwt zichzelf als een eilandbewoner, met aan de andere kant van de Oeral 'het vaste land'. Maar Siberisch separatisme wordt niet in het minst elke keer in de knop gebroken door dat andere, wel ijzersterke, nationalisme: de alom bekende 'Russische ziel'.

 

*Onder 'Siberië' versta ik 'Groot Siberië', dus inclusief het Verre Oosten (zie foto). 

 

Youtubefilmpje van de VPRO-serie 'Grensland' uit 2015, afl. 2, 'Beleefde mensen' van Jelle Brandt Corstius, waarin hij onder meer Siberische separatisten in Novosibirsk bezoekt

(De totale aflevering duurt 43:05 minuten, het  bedoelde fragment begint op 25:28 min. en duurt 12:27 min.).

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.