A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Hoe wordt er tegenwoordig tegen Lenin aangekeken?

Lenin-in-Tomsk-III-291218 Lenin in Tomsk, Siberië

Poetin zei nog niet zo lang geleden op Lenins sterfdag: "Je regering leiden op basis van ideeën is prima, maar alleen als dit uitmondt in het gewenste resultaat. En dus niet zoals Vladimir Iljitsj (Lenin) het deed, want zijn idee leidde tot de val van de Sovjet-Unie." Met een gerust hart durf ik te stellen dat de meerderheid van de Russen het met deze mening van Poetin eens is. Maar negatieve informatie over Lenin is nu opnieuw nauwelijks bespreekbaar en mede daarom wordt hij niet zoals Stalin in verband gebracht met de enorme tragiek van de Sovjet-periode. Ook op de door hem veroorzaakte Russische Revolutie bestaat nauwelijks openlijke kritiek. Maar het betekent wel het einde van zijn heldenverering uit de Sovjettijd. De peilingen van Levada, sinds 1987 het meest onafhankelijke peilingsbureau van Rusland, zijn alleen tot op zekere hoogte betrouwbaar. Het bureau heeft bijvoorbeeld nog nooit kunnen peilen in hoeverre mensen vrijheid ervaren om hun mening te geven, zoals bij ons het SCP jaarlijks doet. Sinds 2016 staat Levada bovendien te boek als 'buitenlandse agent', een reden temeer voor opperste voorzichtigheid. Maar op basis van diens regelmatige peilingen over Lenin kunnen we wel wat meer zeggen over de variatie in opvattingen van de Russen. De waardering voor Lenin blijkt namelijk, naast opleiding, inkomen en woonomgeving, vooral leeftijdsgebonden en dat is een helder statistisch gegeven.

 

Allereerst de snel verouderende groep van communisten, zo'n vijf procent van het totaal. Zij verzamelen zich elk jaar op Lenins sterfdag bij het Mausoleum op het Rode Plein en hopen op een terugkeer van zijn communisme. Hun niet-communistische leeftijdgenoten hebben allen de zwaarste Sovjetperiode aan den lijve ervaren, maar zien Lenin toch het liefst als symbool van het beste dat hen is overkomen. Van de relatief welvarende Brezjnev-generatie (1964-1982) is het merendeel eveneens pro-Lenin. Het zijn vooral diegenen die na de perestroika zijn gevormd, qua leeftijd grofweg variërend van veertig tot vijftig, die nog het meest negatief over Lenin denken. Tijdens de perestroika gingen immers de staatsarchieven open en kwam ook kritiek op Lenin naar buiten. Jonge mensen zijn vooral onverschillig. Ze kennen hem niet, zien hem als een stripfiguur of gewoon als iemand uit hun nationale geschiedenis. Lenin is daardoor wel een heel bijzondere historische figuur geworden.

 

Dit bleek bijvoorbeeld weer eens bij het voorstel in 2014 om Sint Petersburg haar oude naam Leningrad terug te geven: de meerderheid bleek tegen. Nog steeds opgebaard in het Kremlin (zie Sommige politici gaan nooit dood), wordt hij door de bevolking grotendeels genegeerd. Een kwart staat er totaal onverschillig tegenover en dit percentage groeit gestaag. Toen ik Russische vriendin Sonia (39) in Sint Petersburg vroeg of er eigenlijk nog standbeelden van Lenin in haar geboorte- en woonplaats Moskou stonden, moest ze het antwoord schuldig blijven. Maar filmmaker Oleg Sentsov kreeg onlangs nog twintig jaar strafkamp, omdat hij volgens de aanklacht in zijn geboorteregio Krim een Leninstandbeeld wilde opblazen als protest tegen de annexatie. Vriendin Lylia (67) uit Tomsk logeerde enkele dagen bij mij, terwijl op mijn leestafel Lenin the Dictator: An intimate portrait (2017) van de journalist Victor Sebestyen lag. Ze heeft er niets over gezegd en er ook niets over gevraagd. Toch ben ik bang dat ze het niet eens is met de titel van het boek. In Tomsk staat nog steeds Lenins immense standbeeld aan de Lenin Boulevard (zie foto). In 2017 besloot Poetin echter het revolutiejaar 1917 minimaal te gedenken. Voor mij is het in ieder geval duidelijk: voorlopig blijft Lenin voor de Russen een ongemakkelijke verschijning.

 

Extra's:

Zie voor de opiniepeilingen over Lenin https://www.levada.ru/en/ 

Zie youtubefilmpje over Denis Volkov, socioloog aan het Levada centrum in Moskou. Hij spreekt over Levada als officiële 'buitenlandse agent' (2016)(

(11,23 min, Engels)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.