A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Hoe waarachtig klinkt het laatste woord in Poetins rechtbank?

Tolokonnikova-Cover-zo-begin-je-een-revolutie-290318

Hoe kun je op een simpele, gedetailleerde en toch waarachtige manier de aantasting van de vrijheid en de ondermijnde rechten van de mens laten zien? In een interview zegt de Russische regisseur Andrej Zvjagintsev over zijn voor een Oscar genomineerde speelfilm Leviathan (2014): "Als je naar de omstandigheden om je heen kijkt kun je niet blijven zwijgen. Of je doet er niets mee, of je doet er oprecht iets mee." Gelukkig maakt een aantal Russen nog steeds gebruik van zijn recht op vrije meningsuiting, alhoewel niet altijd daar waar je het zou verwachten. De geëigende kanalen zoals openbare bijeenkomsten, perspublicaties of demonstraties zijn voor politiek andersdenkenden de laatste jaren zo goed als ontoegankelijk geworden. Nee, ze doen het of in fictie zoals Zvjagintsev of op de 'tribune' van een partijdige rechtbank. Ze maken gebruik van een oud en in de Russische wet verankerd recht van het zogeheten 'laatste woord', als reactie op de aanklacht. Juist in deze ongekend intimiderende en psychologisch slopende omgeving (zie filmpje) besef je de stoutmoedigheid van diegene die het uitspreekt. Het laatste woord is vaak de enige mogelijkheid om vrijuit over je zaak te spreken en soms vindt deze ook zijn weg naar de pers. De internationale kranten zijn geïnteresseerd in de spraakmakende zaken en op YouTube vind je veel uitgeschreven cyrillische teksten. Dankzij de inspanningen van ondermeer* hoogleraar Russische en Slavische Studies Ellen Rutten beschikken we nu over een uiterst waardevol en inzichtelijk boek, Poetins Rechtbank: Proteststemmen uit een autoritaire staat (2018), met vijftien vertaalde laatste woorden van mensen zoals oppositiepoliticus Alexej Navalny en medeoprichter van Pussy Riot Nadja Tolokonnikova. Volgens Rutten hadden in 2016 379 politiek getinte Russische rechtszaken plaats, meer dan twee keer zoveel als in 2012.

 

Hoe waarachtig is zo'n laatste woord eigenlijk? Het is praktisch gesproken nutteloos, een formaliteit, niet alleen voor de rechtbank maar ook daarbuiten. Het vonnis staat van tevoren vast en je krijgt er geen strafvermindering door. Bovendien vinden de meeste Russen opsluiting van dissidente politieke activisten terecht. Maar het laatste woord zendt in het beste geval, net als de film van Zvjagintsev, ook een belangrijk signaal uit aan diegene die zich afvraagt waar mensen eigenlijk voor leven en wat menselijkheid is. De waarachtigheid van deze mensen kun je goed beoordelen door het gevangenisdagboek van Nadja Tolokonnikova te lezen, waarin ze haar gedachten over Rusland tijdens haar twee jaar durende gevangenschap uitvoerig toelicht. In het door Ton Zwaan prachtig vertaalde Pussy Riot: Hoe je een revolutie begint (2017) vraagt de nog immer ongeslagen Tolokonnikova (zie foto) ogenschijnlijk zinloos om meer 'passie, openheid en onbevangenheid' in de inmiddels versteende binnenlandse politiek: "Wat je doet zal onbetekend zijn", zo houdt ze ons voor, "maar het is heel belangrijk dat je het doet." Beide publicaties behoren tot de spaarzame protestliteratuur uit het hedendaagse Rusland, maar ze zijn er wel. En protagonist Nicolaj laat in Leviathan zijn hoop op sociale gerechtigheid volledig varen, maar Zvjagintsev zelf houdt als Russisch staatsburger juist met deze film de hoop op verandering in leven.  

 

*Nina Targan Mouravi vertaalde de meeste teksten. Verder hebben aan dit boek meegewerkt: Nina Targan Mouravi, Yegor Osipov-Gipsh, Lennard van Uffelen en Thalia Verkade.

 

Zie voor meer info over waarachtigheid in Rusland het blog Waarheid en leugen  en www.Rusland-colleges.nl

YouTubefilmpje met een scene uit Leviathan (2014) van Andrej Zvjagintsev, die de bureaucratische en geestelijk ondermijnende sfeer in een Russische rechtbank goed weergeeft (Engels ondertiteld)

(3,30 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.