A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Gijzelaars van de wodka

Gijzelaars van de wodka

"Nergens hebben drank en cultuur zo'n innige relatie als in Rusland", aldus de schrijver Victor Jerofejev in Een vrolijke hel (2007). In Tomsk zit ik mee aan de feestdis bij het universiteitsjubileum. De immense aula ziet er prachtig verzorgd uit: uitbundig versierde tafels, smakelijke bijgerechten en een onophoudelijke aanvoer van vis en vlees. En natuurlijk is er wodka. De rector staat op voor de eerste toast en daarna doen ontelbare anderen hetzelfde. Het glas gaat eerst in één teug helemaal leeg (do dna) en vóór de volgende toast weer helemaal vol. Over de tafel klinken de namen van grote Russische schrijvers en voor een ontroerend gedicht draait zelfs de meest stoere man zijn hand niet om. Sommigen raken door de drank zo op dreef dat ze nauwelijks aan eten toekomen. Voor een onwennige westerling zoals ik is het altijd weer een genot om naar te luisteren. Maar talrijke feestmalen verder vraag ik me wel af hoe Russen het voor mekaar krijgen na zoveel drank toch zo keurig overeind te blijven. En waarom stoort niemand zich eraan als enkele zeer hooggeleerde heren het toch niet redden en languit op de grond terechtkomen?

 

Wodka is altijd welkom, als cadeautje, als ruil- en smeermiddel of om iemand om te kopen. ‘Een fles neerzetten’ (postavit’ butilku) maakt de sociale situatie meteen duidelijk. Tijdens de Sovjet-Unie was wodka meer waard dan geld. Bij elke 'rites de passage' komt de wodka tevoorschijn: zelf heb ik het leren drinken op een Russische begraafplaats. Het verdringt je onverschilligheid en legt je ziel bloot, aldus de mening. Van beroemde musici en schrijvers kennen we niet alleen hun uitzonderlijke talent, maar ook hun alcoholverslaving. Componist Modest Moessorgski en zijn door Repin geschilderde drankneus, schrijvers als Nobelprijswinnaar Michail Sjolochov, Andrej Platonov, de jonge Maxim Gorki: allemaal kenden ze hun eigen ‘wodkaromance'. Venedikt Jerofejev (geen familie) putte voor zijn bekende roman Moskou op sterk water (1979) uit eigen ervaring. De hoofdpersoon Venitsjka bedacht de meest waanzinnige mengsels om toch aan zijn dagelijkse dosis te komen. Zijn zelf gefabriceerde wodka 'Tranen van het Komsomolmeisje' bevatte bijvoorbeeld 15 gram lavendel, 15 gram ijzerkruid, 30 gram berkenhaarwater, 2 gram nagellak, 150 gram mondspoelwater en 150 gram limonade.

 

Na de val van de Sovjet-Unie is de alcoholconsumptie alleen maar gestegen. Een nieuw wodkalabel zorgt ook nu voor voorpaginanieuws in de kwaliteitskrant Argumenty i Fakty. Wodka gaat als een stoomwals door bijna elk Russisch gezin. Vooral onder mannen heeft de drank een ravage aangericht. Het bericht uit Irkoetsk over 48 doden door alcoholvergiftiging bereikte zelfs de Nederlandse kranten. Jongens, geboren in de periode 2001-2015, hebben nu een leeftijdsverwachting van nog geen 65 jaar. En omdat vrouwen nog steeds minder drinken is het gemiddelde leeftijdsverschil met mannen het hoogste ter wereld. Victor Jerofejev weet het zeker: een Rus hoeft het woord wodka maar te horen en hij begint zich acuut onvoorspelbaar te gedragen. Illusies hierover heeft hij niet: "In Rusland zijn we eerder de gijzelaars van de wodka dan van welk politiek systeem ook."

 

Youtubefilmpje ‘Two Incredible Drunk Men’ (2008). Two incredible drunk men are trying to put a stump on their bicycle.

(3,45 min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.