A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Gijzelaars van de wodka

Gijzelaars van de wodka

"Nergens hebben drank en cultuur zo'n innige relatie als in Rusland", aldus de schrijver Victor Jerofejev in Een vrolijke hel (2007). In Tomsk zit ik mee aan de feestdis bij het universiteitsjubileum. De immense aula ziet er prachtig verzorgd uit: uitbundig versierde tafels, smakelijke bijgerechten en een onophoudelijke aanvoer van vis en vlees. En natuurlijk is er de wodka. De rector staat op voor de eerste toast en daarna doen ontelbare anderen hetzelfde. Het glas gaat steeds helemaal leeg (do dna) en vóór de volgende toast weer helemaal vol. Over de tafel klinken de namen van grote Russische schrijvers en ook voor een ontroerend gedicht draaien zelfs de meest robuuste mannen hun hand niet om. Sommigen raken door hun drankgebruik zo op dreef dat ze nauwelijks aan eten toekomen. Voor een ingetogen westerling als ik is het altijd weer een genot om naar te luisteren. Maar ook talrijke feestmalen verder vraag ik me nog steeds af hoe Russen het voor mekaar krijgen om na zoveel drank toch zo keurig overeind te blijven. En waarom stoort niemand zich eraan als uiteindelijk zelfs enkele zeer hooggeleerde heren het niet redden en letterlijk onderuit gaan?

 

Wodka is altijd welkom, als cadeautje, als ruil- en smeermiddel of om iemand om te kopen. ‘Een fles neerzetten’ (postavit’ butilku) definieert elke sociale situatie meteen. Tijdens de Sovjet-Unie was wodka veel meer waard dan geld. Bij elke 'rites de passage' komt de wodka tevoorschijn: ik heb het niet voor niets leren drinken op een Russische begraafplaats. Het verdringt je onverschilligheid en legt je ziel bloot, zo is de algemeen gedeelde opvatting. Van beroemde musici en schrijvers kennen we niet alleen hun uitzonderlijke talent maar ook hun enorme alcoholverslaving. Modest Moessorgski en zijn door Repin geschilderde drankneus, Nobelprijswinnaar Michail Sjolochov, Andrej Platonov, de jonge Maxim Gorki, allen kenden hun eigen ‘wodkaromance'. Venedikt Jerofejev (geen familie) putte voor zijn bekende roman Moskou op sterk water (1979) uit eigen ervaring. De hoofdpersoon Venitsjka zat zonder wodka en bedacht daarom de waanzinnigste mengsels om aan zijn dagelijkse dosis te komen. Zijn cocktail 'Tranen van het Komsomolmeisje' bevat bijvoorbeeld 15 gram lavendel, 15 gram ijzerkruid, 30 gram berkenhaarwater, 2 gram nagellak, 150 gram mondspoelwater en 150 gram limonade ter afronding.

 

Na de val van de Sovjet-Unie is de alcoholconsumptie alleen maar gestegen. Een nieuw wodkalabel zorgt nog steeds voor voorpaginanieuws, ook in de kwaliteitskrant Argumenty i Fakty. Wodka gaat als een stoomwals door bijna elk Russisch gezin. Vooral onder mannen heeft de drank een ravage aangericht. Het bericht uit Irkoetsk over de 48 doden door alcoholvergiftiging bereikte zelfs de Nederlandse kranten. Jongens, geboren in de periode 2001-2015, hebben nu een leeftijdsverwachting van nog geen 65 jaar. En omdat vrouwen nog steeds minder drinken is het gemiddelde leeftijdsverschil tussen hen en de mannen het hoogste ter wereld. Victor Jerofejev weet het zeker: een Rus hoeft het woord wodka maar te horen of hij begint zich acuut onvoorspelbaar te gedragen. Illusies koestert hij dan ook niet: "In Rusland zijn we eerder de gijzelaars van wodka dan van welk politiek systeem dan ook."

 

Youtubefilmpje ‘Two Incredible Drunk Men’ 3,45 min. (2008). Two incredible drunk men are trying to put a stump on their bicycle.

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.