A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Geleerd maar onervaren in woest Siberië

Vitus-Bering-en-zijn-Pool-expedities-190719 De Grote Noordelijke Expeditie van Bering

Begin 18e eeuw voer de bekende ontdekkingsreiziger Vitus Bering - van de Beringstraat - met zijn Grote Noordelijke Expeditie richting Oost-Siberië, toen nog totaal onbekend gebied. Van de tsaar moest ook een contingent geleerden mee, waaronder de twee jonge wetenschappers Müller en Gmelin. Zoals veel academici in die tijd waren ze van Duitse afkomst en lid van de toen net opgerichte prestigieuze Russische Academie voor Wetenschap. De Academie vroeg hen een ‘compleet natuurkundig, antropologisch, taalkundig en historisch overzicht van Siberië' mee naar huis te nemen. In zijn onvolprezen Siberië: Het land achter de horizon (1993) beschrijft historicus dr. Benson Bobrick wat deze mannen allemaal voor elkaar kregen. In ieder geval waren ze niet zo onverschrokken als de legendarische Bering. Bovendien had de tsaar de opdracht voor de hele expeditie niet aan de wetenschap gegeven, maar aan de militaire 'Admiraliteit'. Het voornaamste doel was een kortere handelsroute te vinden aan de oostgrens, met als cruciale vraag: zit het volgende continent nu wel of niet vast aan Rusland?

 

De expeditie bestond uit verschillende afdelingen, met Bering als hoogste gezagvoerder. In 1733 vertrok het contingent academici, 600 man sterk, per boot vanuit Sint-Petersburg. Het einddoel van de 'geleerde republiek', zoals ze wel werd genoemd, was het schiereiland Kamtsjatka. Aan boord bevonden zich secretarissen, onderzoeksassistenten, tekenaars, illustratoren, een dierenschilder, een tolk ‘wiens bekendheid met alle klassieke talen' hem zou laten communiceren met onbekende inheemse volkeren, topografen en tenslotte een bibliotheek met honderden werken, Latijnse klassieken en de reisverhalen Robinson Crusoe en Gullivers Reizen. De academici kregen een volmacht mee om lokale archieven in te zien en tolken en gidsen te werven. Volgens Bobrick vond Bering de geleerden, met al hun wetenschappelijke overwegingen en ‘excentrieke grillen’, een te log apparaat en liet hen al snel hun gang gaan.

 

Pas eind 1736 bereikten de academici het noordelijke Jakoetsk. In deze uiterst koude nederzetting moesten ze overwinteren in 'primitieve tentachtige onderkomens', waar hun 'botanische specimen verdorden' en het roet van de kachel hun kostbare papieren en dierschilderingen aantastte. De kenner van klassieke talen kon natuurlijk niets met zijn deskundigheid en de academici bleven volgens de overlevering teveel in de buurt van hun confortabele ondersteuningsapparaat, met koks, bedienden en voerlieden. Thuis gewend aan luxe, was elke ontbering hen in principe vreemd en spartaans te moeten leven 'niet hun stijl'. Tot overmaat van ramp brak in datzelfde jaar in Gmelins verblijf brand uit en al zijn collecties, de meeste aantekeningen en bijna zijn hele bibliotheek gingen in vlammen op. Ze wilden eigenlijk helemaal niet meer verder naar Kamtsjatka, maar zo snel mogelijk terug naar hun villa's in Sint-Petersburg.  

 

Uiteindelijk zou de expeditie nog eens zeven jaar duren, tot 1743. Weliswaar hadden ze toen niet - zoals Bering - het meest woeste deel van Kamtsjatka gezien, maar wel zo'n 40.000 km afgelegd, alle grote rivieren bevaren en onnoemelijk veel kennis vergaard. Gmelin had bijna 1200 nieuwe Siberische plantensoorten ontdekt en Müller kreeg vanwege zijn gedegen onderzoek de titel ‘Vader van de Siberische geschiedenis'. Antropologen zoals ik zijn hem nog steeds dankbaar voor zijn rijke informatie over de inheemse bevolking. Maar de nu bekende Beringstraat werd wel meteen tot staatsgeheim verklaard. Want de Russische regering wist dankzij deze expeditie eindelijk hoe de fysische geografie van Siberië eruit zag, waar de oostelijke landsgrens ongeveer lag en wie er woonden. En zolang zij de enige was die dit wist kon ze daar immers haar gang gaan. Alle kostbare pelzen en delfstoffen die ze daar aantrof, gingen linea recta naar West-Rusland en de lokale bevolking kreeg zware heffingen opgelegd. Ook Müller en Gmelich moesten voor de zekerheid al hun bevindingen inleveren. 'Studieveld Siberië', inclusief al het door hen bijeengebrachte materiaal, bleef helaas nog heel lang totaal ondergeschikt aan 'wingewest Siberië'.

 

Zie:

"Hoort Nederland dan bij Duitsland?"

Kan Siberië zich ook afscheiden?

  

Youtubefilmpje Discovery of Alaska (Spooksandooks, 2018)

6,12 min. 

 

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.