A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Familie als enige veilige nest in een onveilige omgeving?

Familie als enige veilige nest in een onveilige omgeving?

Midden op het wandelpad ligt ze. Je kijkt op haar rug en ze kan net zo goed dood zijn. Zo te zien een mooie jonge etnisch Russische vrouw met hippe nieuwe kleren aan. Iedereen op deze aangename zomerse dag die zijn lunchtijd in het Moskouse park wil doorbrengen moet haar rakelings passeren. Maar de mensen lopen er met een boog omheen en niemand biedt hulp aan. Ook ik besluit me er niet mee te bemoeien. Ik haal me maar gedoe op de hals en misschien valt ze me stomdronken wel aan? Vertwijfeld vraag ik me af of een dergelijke onverschilligheid ook in het Amsterdamse Vondelpark zou kunnen. Ze ziet er immers niet uit als een vieze zwerver of een gevaarlijke psychisch gestoorde?

 

Thuisgekomen vraag ik mijn Russische vrienden waarom de mensen niets deden. Berustend halen ze hun schouders op. "In zulke omstandigheden bemoei je je er gewoon niet mee." "Maar wat zou je eventueel wel kunnen doen?", houd ik aan. Hun antwoord luidt: "Politie bellen of Eerste Hulp." De Russische politie houdt je in dronken staat een nacht vast en zet je meestal ook nog geld af. En de Eerste Hulp doet haar naam absoluut geen eer aan. Is het onverschillige gedrag van deze omstanders, cynisch beschouwd, een vorm van bescherming tegen te hardvochtige overheidsinstellingen?

 

Maar een dag later kom ik het tegengestelde tegen. Een etnisch Russische vrouw van middelbare leeftijd glijdt uit op de natte metrotrap. Omstanders reageren alert en ondersteunen haar behulpzaam naar de begane grond. Doen ze dit omdat de vrouw, behalve netjes gekleed, voorspelbaar gedrag vertoont waarvan iedereen meteen de oorzaak ziet? Concluderen ze dat het om iets onschuldigs gaat, dus veilig en ‘hulpwaardig’? Wat ik wel besef is dat je in Russische steden bijna nooit weet waar het sociale gevaar vandaan komt. Van de politie, van alcoholisten, van de jeugdorganisatie Nasji, van criminelen? In dit land hebben veel mensen bovendien een hekel aan migranten, moslims en homo’s. Een goede vriendin uit Moskou legt het me nog een keer uit. Van deze groeperingen verwacht ze te veel afwijkend gedrag. Dat jaagt haar angst aan en versterkt haar gevoelens van onveiligheid.

 

De voortdurende dreiging die zou uitgaan van al deze groeperingen veroorzaakt een constante spanning. Mijn Russische vrienden adviseren dan ook me in de publieke sfeer helemaal nergens mee in te laten. Handelen Moskovieten in hun eigen stad wellicht hetzelfde als toeristen? Hetzelfde dus als ik? Uit de sociale wetenschappen kennen we het begrip ‘amoral familism’, van de politicoloog Edward Banfield. In bepaalde samenlevingen vormt je familie het enige veilige nest in een onveilige omgeving. Alleen thuis voel je je geborgen. Alleen familieleden kun je vertrouwen. Ten opzichte van hen handel je ‘moreel’, tegenover de rest ‘amoreel’. Voor hen zet je je ‘empathieknop’ aan, voor iedereen daarbuiten uit. Maar maak je je wereld daardoor niet zo klein dat je overal bang van wordt, zelfs van de bakker? 

 

Extra

‘Nasji’ is een jeugdorganisatie, opgericht door Poetin, die het geweld niet schuwt. Bekijk ‘Unreported World S22E05: Putin's "Nashi" Youth Organization Russia pt.1’ (Engels, Deel 1, 2015, 11:13 min.) 

 Voor de volledige documentaire kijk verder op Youtube, ‘Unreported World S22E05: Putin's "Nashi" Youth Organization Russia pt.2’ (in totaal 25:15 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.