A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Dollarprinses redt verdoemde Russische adel

Grant-Julia-cover-boek-Revolutionay-Days-1876-1917-090318

Mooie maar vooral rijke Amerikaanse vrouwen als huwelijkspartner waren niet alleen bij de Britse maar ook bij de Russische adel in trek, de zogenaamde 'dollarprinsessen'. Want door de afschaffing in Rusland van de lijfeigenschap in 1861 had de adel in één klap haar gratis arbeidskrachten verloren. Oprukkende industrialisatie vereiste bovendien meer efficiëntie en mechanisering, terwijl rijkelijke overerving en lage arbeidskosten het commerciële denken bepaald niet hadden bevorderd. Lees er De Kersentuin van Tsjechov (zie filmpje) of Anna Karenina van Tolstoj maar op na. Per jaar leidden gedwongen verkoop en inbeslagname tot minstens 1% aan verlies van bezittingen.

     Tegelijkertijd zochten dochters van de in de spoorwegen of graanhandel rijk geworden Amerikaanse families naar een adellijke titel als kroon op hun werk. Door te trouwen met iemand van adel kon de Amerikaanse zich met de titel van prinses of gravin tooien en de Russische edelman had weer geld. Na de Russische Revolutie verloor de adel echter alles en ook de door de Amerikaanse vrouwen nog zo pas verworven eervolle positie verdween als sneeuw voor de zon.

 

De beroemdste dollarprinsessen waren misschien wel Julia Grant uit Washington en Madeleine Bouton uit Iowa.

      Grant, kleindochter van de Amerikaanse president Ulysses Grant, kwam in 1899 Rusland binnen, werd prinses Cantacuzéne-Speranski en sprak binnen de kortste keren vloeiend Russisch. In Midden in de revolutie (2016) beschrijft Helen Rappaport Grant als "een van de Amerikaanse 'avonturiersters' ... die vóór de revolutie de nestrixen waren van de society in Petrograd".

      Bouton betrad als succesvolle actrice in 1907 haar nieuwe vaderland, maakte zich als gravin Nostitz de adellijke mores eigen en verbleef tot aan de Eerste Wereldoorlog als Russische ambassadeursvrouw in Parijs. Beiden hebben hun Russische ervaringen te boek gesteld, Grant onder meer in Revolutionary Days (1918, zie foto) en Bouton in The countess from Iowa (1936). Bouton nam op haar nieuwe landgoed de touwtjes stevig in handen en liet ziekenhuizen, scholen en zelfs een badhuis bouwen. Aangestoken door haar ondernemingssdrift schafte haar man op een onbezonnen moment een graandorsmachine aan. Bouton zag haar vrees bevestigd: 'De arbeiders, terecht gealarmeerd door deze rivaal van hun arbeidskracht, sloegen met hun hamers de machine meteen in elkaar.'

 

Al gauw na de Russische Revolutie besloten ze allebei terug te keren naar het Westen, maar dat was niet zo eenvoudig. Alleen al hun adellijke titel met kroontje en monogram in hun paspoort maakte hen tot een gewillige prooi voor fanatieke Bolsjewieken, van meet af aan eropuit de adel als 'klassevijand' te verdelgen. Maar Grant en Bouton bleven optimistisch. Ze trokken hun allergewoonste kleding aan en stopten elk adellijk herkenningsteken zoveel mogelijk weg. Niet langer pronkten ze opzichtig met hun juwelen, maar naaiden die onzichtbaar vast in bontkraag of jurkzoom. Hun landgoederen hadden ze weliswaar verloren, maar hun dollars brachten in het Westen overal uitkomst. Zo beschrijft Bouton hoe ze met haar man dan weer in het ene, dan weer in het andere land verbleef, afhankelijk van de wisselkoersen. Ontegenzeggelijk waren het vooral Grant en Bouton die de barre terugtocht naar het Westen temidden van de notoir onbeholpen Russische adel tot een succes wisten te maken. Maar de ooit zo begeerde adellijke titel zouden ze ook in het liberale Amerika nooit meer kunnen dragen.

 

Zie ook blog 'Waar is de Russische adel gebleven?'  en www.Rusland-colleges.nl voor meer info.

YouTubefilmpje met een introductie van De Kersentuin van Tsjechov door het Britse National Theatre, over de onrealistische financiële kijk van de Russische adel rond 1900 (Engelstalig, 2012).

(3:53 min.)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.