A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kan me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

De Sovjethelden zijn weer opgestaan

Stalin-liggend-in-Muzeon-1991-070517

Het was een jaar vóór 'de Krim' en ik schrok toen ik Stalin opeens weer zag. Maar ik voelde me gek genoeg - toen al! - ook opgelucht dat er niet bij stond: 'De grootste leider van het Russische volk'. Het Muzeon in Moskou waar ik zijn standbeeld aantrof vormt onderdeel van de beroemde Tretjakov Galerie en heette in de volksmond lange tijd ‘Begraafplaats zonder doden’. Mijn Russische vriend Nicolai vroeg me mee en ik keek mijn ogen uit, vooral in de sectie ‘Beelden uit de Sovjettijd’. Daar stond niet alleen de stoere sovjetarbeider, maar ook bekende roemruchte politieke figuren keken me er onverzettelijk aan. Felix Djerzinski, hoofd van de ooit zo gevreesde Tsjeka - voorganger van de KGB - werd net opnieuw opgeknapt. In 1991 trokken kwade Moskovieten hem op het Loebjanka Plein nog woest van zijn sokkel. Nu hielpen jonge mensen enthousiast mee aan zijn restauratie. 

 

Hoe kwamen al deze beelden hier eigenlijk? Alleen al in Moskou waren na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie tienduizenden standbeelden van communistische leiders overbodig geworden. Hetzelfde gebeurde in de andere Sovjetrepublieken en in de landen van het Warschaupact. De mensen keerden zich massaal af van de communistische ideologie en wilden de beelden die hen hieraan herinnerden onmiddellijk uit hun gezichtsveld hebben. Veel werd vernietigd, veel omgesmolten. In 1992 wees de eerste niet-communistische president Jeltsin het Muzeon aan waar het resterende materiële Sovjeterfgoed als tastbare herinnering behouden moest blijven. Als kunstzinnige uiting van een tijdperk, maar vooral om te leren van deze verschrikkelijke geschiedenis. Alles lag nog kriskras door elkaar, zonder aanzien des persoons. Afgebroken van zijn sokkel was Stalin horizontaal neergelegd op enkele blokken steen (zie foto). Iedereen voelde zich vrij er van alles op te kalken. Op het standbeeld van Djerzinski stond “Weg met de KGB!” en “Voor Felix van Misja”.

 

Maar al in 1997 was volgens de slavist Svetlana Boym in The Future of Nostalgia (2001) alle graffiti verdwenen. Ook de beelden kwamen allemaal weer rechtop te staan, bij voorkeur op hun oude gerestaureerde sokkel. Bij mijn bezoek las ik bij Stalin - in het cyrillisch - de volgende gegevens op zijn nieuwe sokkel: 'Stalin, (Dzjoegasjvili), Josef Vissarionovitsj, 1879-1953; Beeldhouwer Merkoelof S.D., 1881-1952, graniet, 1938.' Er had naar mijn eigen gevoel tenminste nog bij moeten staan: ‘Een van de bloedigste despoten uit de Russische geschiedenis’. Maar hoe had ik me dan tot Nicolai moeten verhouden, die hier toen al anders over dacht? Stalin werd nu net zo neutraal tentoongesteld als de noeste arbeider, alsof het om vergelijkbare grootheden ging. De ooit zo gehate sovjethelden stonden er weer alsof ze nooit waren weggeweest. En dit zou na 'de Krim' alleen maar erger worden. 

 

In een door de Russische staatstelevisie RT op 24 augustus 2012 geproduceerd nieuwsitem over het Muzeon valt vooral de luchtige toon op: Fallen monuments stand tall in park of Soviet-era.

(2,59 min., Engels gesproken)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.