A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

De dienstbare Russische vrouw

De dienstbare Russische vrouw De tsaar kiest een vrouw...

Vriendin Lylia uit Tomsk is een zelfstandige, hoogopgeleide vrouw van 66 met een eigen flat en drie veeleisende banen. Tot een jaar geleden offerde ze een belangrijk deel van haar leven op voor haar vriend Herman, inmiddels overleden. Zij is kunsthistoricus, hij kunstenaar. Russische kunstenaars zijn er voor de kunst en de sociale omgeving houdt daar in extremo rekening mee, de partner voorop. Toen ik ooit voorzichtig opperde dat hij zich soms toch wel egoïstisch gedroeg, was haar antwoord: ‘Logisch toch, het is immers een kunstenaar.’ De laatste jaren van zijn leven kon hij door ziekte onmogelijk voor zichzelf zorgen. Vanaf dat moment ging Lylia er na haar werk elke avond naartoe. Daar deed ze niet alleen de reguliere zorgtaken, maar ruimde ook steeds opnieuw de lege wodkaflessen en volle asbakken op die hij er met zijn vrienden achterliet. De door haar gebrachte offers heb ik haar echter nooit horen betreuren. 'Dit is Rusland’, is alles wat ik erover te horen krijg. Russische vrouwen staan hier ook om bekend. Waar komt deze mateloze opofferingsgezindheid toch vandaan? 

 

Vrouwelijke dienstbaarheid kent in Rusland een lange geschiedenis. Wie herinnert zich niet de vrouwen in Misdaad en Straf (1866) van Dostojevski? De onbegrensde beschikbaarheid van moeder, zus en vriendin van Raskolnikov? Bekijk ook het schilderij op de foto van Gregori Sedov (1882). Zes vrouwen die zich in volkomen onderworpenheid willoos door tsaar Alexander III op hun echtelijke geschiktheid laten keuren? Of De Moeder (1907) van Maxim Gorki. De moeder is hier door Gorki weliswaar heroïsch bedoeld, maar haar leven draait wel uitsluitend om haar revolutionaire zoon. Ook in de sovjettijd zorgden vrouwen in hun eentje voor het huishouden, naast een volledige baan. En in de meeste hedendaagse huishoudens heeft de moeder het eten nog steeds klaar staan, voor het geval man of kinderen trek krijgen.

 

Natuurlijk, de zich opofferende vrouw kwam tot voor kort in alle westerse culturen voor. Maar in Rusland veranderde er op dit gebied wel erg weinig. Welke aannemelijke verklaring bestaat hiervoor? Zeker is dat op elke 100 vrouwen er momenteel nog geen 87 man zijn, zo blijkt uit de nieuwste cijfers van de VN. De discrepantie komt vooral door de Tweede Wereldoorlog, toen de meeste jonge mannen het niet overleefden. En er speelt nog meer. De perestrojka heeft de ooit redelijk zekere economisch toekomst voorgoed vernietigd. Hiervoor in de plaats kwam grote financiële onzekerheid. Veel hedendaagse vrouwen zien zich als 'de generatie die zich moet opofferen voor haar kinderen'. Langdurig samenwonen met kinderen is eerder regel dan uitzondering. 

 

De reeds lang gescheiden moeder van eveneens goed geschoolde Moskouse vriendin Varya staat altijd voor haar klaar. Samen met haar dochter van 38 vormt ze een hechte symbiotische eenheid. Maar de eerste woont alleen thuis omdat ze geen vaste partner kan vinden. Een van de verklaringen zou kunnen zijn dat bij een groot vrouwenoverschot mannen zich niet per se hoeven te binden: keuze genoeg. Huwelijken worden instabiel en het aantal echtscheidingen stijgt. In zo'n onzekere omgeving hebben vrouwen er veel voor over die ene schaarse man stevig aan zich te binden. In hun financieel onvoorspelbare bestaan geeft een man hun leven in ieder geval relatieve stabiliteit. Sloven Russische vrouwen zich dan zo uit vanwege een welbegrepen eigenbelang? Maar zes van de tien huwelijken eindigen wel in een echtscheiding.

 

Lichtvoetig youtube filmpje 'Top ten reasons you are not a russian when...', over het verschil tussen Russisch en niet-Russisch 

(1.21 min.)  

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.