A- A A+

Als antropoloog wil ik Rusland in het sociale detail tot leven wekken. In deze blog bericht ik tweewekelijks over mijn ervaringen tijdens mijn Russische reizen. Maar ook een nieuwsbericht, publicatie of speciale gebeurtenis uit de Russische geschiedenis kunnen me aanzetten tot reflectie. Bij veel blogs vindt u een illustratief YouTube-filmpje.

Alleen in de Transsiberië Express

Restauratiewagen-Transsiberi-Express-120219 Restauratiewagen van de Transsiberië Express

Door Rusland reizen om het land beter te leren kennen deed ik eigenlijk nooit alleen. Altijd was er wel een Russische vriend of collega als steun en toeverlaat. Met de trein reisde ik van noord naar zuid langs de Wolga en van west naar oost van Tomsk naar Vladivostok. De 'volledige' Transsiberië Express, van Moskou tot Vladivostok, staat al jaren op mijn verlanglijstje. Maar mijn Russische vrienden zijn tegenwoordig wat minder beschikbaar. Moet ik dan maar alleen? De 47-jarige Amerikaanse Helena Crumett-Lee reisde meer dan een eeuw geleden al alleen met de Transsiberië Express van Irkoetsk tot Moskou. Het traject was toen net klaar. Alle waarschuwingen dat dit voor een vrouw alleen veel te gevaarlijk zou zijn negeerde ze. Over haar reis schreef ze een bewonderenswaardig boek, Across Siberia Alone: An American Woman's Adventures (1913). Ze had dan ook een missie: "Days come and days go, but some sunny morning most of us wake up filled with a desire to serve... Siberia's need is that America should know her better." Maar hoe ging dat alleen reizen van haar eigenlijk?

 

Laat ik me hier tot Siberië beperken: in Irkoetsk besloot de kennelijk bemiddelde Helena alleen verder te gaan, haar eerdere reisgezelschap in grote verbijstering achterlatend. Voordat ze hier in de Transsiberië Express stapte, keek ze eerst in het 'Parijs van Siberië' haar ogen uit: de opmerkelijke gasten in het hotel, de immense kathedraal, het speciale café voor buitenlanders, het stadsritje in de drosjkie, een soort Russische koets. In Tomsk was ze diep onder de indruk van het stadsgezicht en de talrijke onderwijsinstellingen, waaronder de eerste universiteit van Siberië. Ze toonde zich ook een stoere vrouw. Vanwege het hoogteverschil tussen perron en trein besefte ze dat ze geen andere keus had dan of met haar lange rokken een aanloop te nemen en de trein in te springen of haar knie onzedig hoog op te tillen. Tegelijkertijd was ze ook niet bang haar kwetsbaarheid te tonen: "A sudden, appalling loneliness settled over me... I wished that someone, anyone, would come to the door, so that I might hear a human voice."

 

Maar echt alleen was Helena eigenlijk nooit. Sociaal behendig als ze was hielp ook haar hoge sociale status: de lokale elite verleende haar gretig alle denkbare hulp en daarnaast betaalde ze gewoon voor ondersteuning. Haar wereldwijsheid spreekt boekdelen: "Porters, who are six feet tall, enter the compartment and fight for the privilege of taking your bagage. They are so huge, with white aprons strapped about them and a conspicuous number on their blouses, that one feels sure that they could quickly dispossess the train of all luggage without effort." In de trein van Irkoetsk naar Taiga hielp een lokale gravin haar gulhartig aan nieuwe aanbevelingsbrieven. En door haar goede voorbereidingen wachtte in Taiga de rector van de Universiteit van Tomsk haar op met een drosjkie om haar naar zijn stad te begeleiden. In haar boek blijft echter onduidelijk waarom ze alléén door Rusland reisde. Op internet las ik dat ze in 1889 trouwde met Dr. John Clarence Lee, rector van de Amerikaanse St. Lawrence Universiteit. Volgens een 'In Memoriam' stierf haar man in 1940 'na een lang ziekbed'. Reisde ze in 1912 misschien alleen vanwege haar toen al zieke man? Of wilde ze gewoon in haar eentje op avontuur? Haar boek laat in ieder geval zien dat het een eeuw geleden al kon: als buitenlandse vrouw alleen reizen met de Transsiberië Express.

 

Het boek (minus enkele 'verdwenen' pagina's) van Helena Crumett-Lee is te lezen in deze pdf: Mrs. John Clarence Lee (1913) Across Siberia Alone: An American Woman's Adventures 

Over het huidige Irkoetsk zie Vrijmoedige mensen in 'het Parijs van Siberië'

Over voortvarende Amerikaanse vrouwen in het 'oude' Rusland zie ook Dollarprinses redt verdoemde Russische adel. 

Youtubefilmpje The history of Transsiberian. Part 1 (2014), ‘a documentary about the longest railway in the world, the Transsiberian Highway.’

(8,45min)

Reacties

 
Er zijn nog geen reacties.
Log in of registreer je als je een reactie wil schrijven.